Hubannoo Seeraa Bilisaa

Daldala Jimaa Hayyama Malee Hojjechuun Mirgaa fi Dirqama Gibiraa: Xiinxala Gadi Fageenyaa
============
​Daldalli jimaa Itoophiyaa keessatti madda galii guddaa mootummaa fi daldaltootaati. Haa ta'u malee, daldaltoonni baay'een hayyama daldalaa malee hojjechuun gibira jalaa milquu akka danda'anitti yaadu.

Akka seera Itoophiyaatti garuu, hayyama dhabuun dirqama gibiraa jalaa nama hin oolchu; akkasumas balaa cimaaf nama saaxila.

​1. Dirqama Seeraa: Hayyama vs. Gibira

​Seerri gibira galii Itoophiyaa (Labsii lakk. 979/2008) kan jedhu: "Galiin kaffaltii gibiraa jala oolu kamiyyuu madda isaa irratti kaffalamuu qaba." Kun kan agarsiisu:

​Mootummaan daldala kee "seera qabeessa" ykn "seeraan ala" jedhee gargar hin qoodu; hanga galii argatteetti gibira sirraa barbaada.

​Hayyama daldalaa qabaachuun mirga seeraan daldaluu siif kenna; gibira kaffaluun immoo dirqama lammummaati.

​2. Akkaataa Gibirri Itti Murtaa’u (Murtii Tilmaamaa)
​Daldalaan hayyama hin qabne galmee herregaa waan hin qabneef, Abbaan Taayitaa Galiiwwanii bifa kanaan gibira murteessa:
​Madaallii Guyyaa:

Hojjettoonni gibiraa hamma jimaa guyyaatti gurguramu tilmaamuun waggaatti jijjiiru.

​Baasii Hir’ifachuu Dhabuu: Namni hayyama qabu baasii kiree manaatii fi geejjibaa galii isaa irraa hir’isee gibira xiqqaa kaffala. Namni hayyama hin qabne garuu carraaqii kana hin qabu; kaffaltii guutuu akka kaffalu dirqisiisama.

​3. Adabbii Seeraa fi Miidhaawwan Isaa
​Seerri Mootummaa Federaalaa fi kan Naannoo Oromiyaa daldala hayyama malee hojjetamu irratti tarkaanfii cimaa fudhatu:
​Adabbii Maallaqaa:

Hayyama malee hojjechuun ofii isaatiitti adabbii qarshii kumaatamaan lakkaawamu qaba.

​Adabbii Dachaa: Gibira kaffalamuu qabu dabalata, adabbii 100% (penalty) fi dhala (interest) ji'a ji'aan lakkaawamuun sitti fe'ama.
​Dhaalcha Qabeenyaa:

Jimaan hayyama malee fe'ame yoo qabame, akka kontirobaandiitti ilaalamee meeshichi ni dhaalama.