Bafte Behestan

عنوان پروژه : دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه یاسوج ؛ کهگیلویه و بویر احمد
موقعیت: یاسوج ؛ کهگیلویه و بویر احمد
کارفرما : دانشگاه یاسوج
سرپرست گروه طراحی : علیرضا کلانتری و ناصر کلانتری
همکاران طراحی : میثم فلاحی،ساجده محمدی،ناهید صائب فر ،نینا زمانی ، علی کارخانه
سال:1388
Project name :YASOOJ ENGINEERING DEPARTMENT
Location:YASOOJ, Kohgiluyeh & Boyer Ahmad
Employer:YASOOJ UNIVERSITY
Architects:Alireza Kalantari , Amir Nasser gholi Kalantari
Project team:Maysam Fallahi , Sajedeh Mohammadi,Nahid Saebfar,Nina Zamani,Ali Karkhaneh
Year project:2009

با گذر زمان و یک جا نشین شدن ، بشر احتیاجات خود را که توان تولید آن را نداشت با سفر کردن به دیگر مناطق یا از طریق مسافرین کسب می کرد . کمی بعد در کاروانسراها ، فروم ها و یا در میادین اصلی ، مسافرین و تجار به صورت موقت به عرضه محصولات خود می پرداختند ، و البته گاهی این عرضه دایمی بود و محدوده ای برای اسکان آن ها در نظر گرفته شد که این خود باعث پدید آمدن مشاغل جدید گردید .
با گسترش شهرها و در بعضی روستاها ، در ورودی اصلی شهر، فضایی برای عرضه کالا وجود داشت که معمولاً بازار در راستای همین محور شکل می گرفت . با افزایش جمعیت ، گسترش شهرها و نیازهای جامعه جدید ، فضایی تحت عنوان بازار در شهرها ی مختلف پدید آمد ، که این بازارها با توجه به جمعیت و وسعت و اهمیت شهرها به صور و انواع گوناگون شکل گرفتند ، البته عناصر مختلفی در شکل و فرم و کالبد بازار تأثیرگذار بودند . بازار آن چنان نقش قدرتمندی گرفته بود که محور بازار ، محور اصلی شکل گیری شهرها شد و بعضی خدمات عمومی ، بخشی برای گردهمایی و حتی ساختمانی از حکومت در بعضی مواقع به عنوان بخشی از بازار و یا بخشی الحاقی به آن اضافه شد .
بازارها در شهرهای مختلف کاملاً مطابق نیاز و فرهنگ در هر دوره تاریخی بود و این موضوع بازار را عنصری مهم و متمایز می کند و تطابق آن با این فرهنگ و با تغییر نیاز در هر دوره در روند شکل گیری بازار در هر عصری کاملاً رعایت شده و عناصری در طول زمان به آن اضافه شد و یا در صورت نیاز ، از کالبد اصلی جدا افتاد . جالب این که تغییرات هم در کاربری ها شکل گرفت و هم در کالبد و فرم بازار .
یکی از مهمترین عوامل مؤثر در این تغییر ، تکنولوژی و پیشرفت آن در دوره های مختلف بود ، البته قدرت مالی حاکمان نیز نقش به سزایی ایفا می کرد .
این روند تا قبل از دوران انقلاب صنعتی به کندی طی شد ولی انقلاب صنعتی نقطه عطفی بود در پیشرفت تکنولوژی و افزایش سرعت تغییر آن . حال دیگر عناصر گذشته با تکنولوژی جدید ساخته می شد ؛ و اتفاقات و اختراعات جدیدی را به وجود آورد . اما نیازها ، تکنولوژی و تغییر آن ها ، سرعتی دوچندان گرفت و طبیعتاً در چنین شرایطی ، نیازها و تغییرشان افزایش یافت و دامنه تغییرات هر روز بیشتر شد تا این که اوایل قرن بیستم در امریکا با توسعه شهرها در حومه ، در آن دوره خصوصاً پس از جنگ جهانی با تولید انبوه خودرو و اضافه شدن عنصری جدید و متحرک در شهر و نیازهای جدیدی که به همراه داشت، که می توان به خیابان ها و بزرگراه ها و ... اشاره کرد ، قوانین جدیدی را در شهرسازی ایجاد کرد ، با توجه به قانون های شهرسازی در آن دوره زمانی ، که به این توسعه کمک شایانی کرد . خصوصاً در حومه که با توجه به ارزان و دسترس بودن زمین در حومه شهرها زمین در ابعاد بزرگ و قیمتی مقرون به صرفه در دسترس بود . در آن دوره قشر ثروتمند جامعه نیز به حومه کشیده شد و با توجه به فاکتورهای مذکور زمین هایی در قطعات بزرگ در تملک آن ها قرار گرفت .
با گسیل جمعیت به حومه شهر و نیازهای اهالی آن مناطق و نیازهای جدید برای جامعه که وارد عرصه و عصری جدید می شد ، مراکز تجاری و مال هایی شکل گرفت که بی تأثیر از بازارهای گذشته نبود ، در حالی که با توجه به تکنولوژی و سرعت که وارد زندگی جدید بشر شده بود ، در کالبد تغییراتی بیشتر یافت و شکلی متمرکز و تلفیقی از اجزا و کاربری های مختلف به خود گرفت ، یعنی شکل جدید مطابق با تکنولوژی وکاربری هایی مطابق با نیازهای تولید شده در کنار همان عناصر گذشته متبلور شد . که همانند بازار به نوع و نیاز منطقه در ابعاد و اندازه متفاوت و گاه در محیطی باز(غیر محصور) و گاه موقت شکل می گرفتند . که مطابق با عملکردهای مورد نیاز امروزی در کنار عملکردهای عمومی که باید برای تأمین آسایش در دسترس باشند ، هم چون بازارهای گذشته، فضاهایی به صورت الحاقی و هم به صورت فضاهایی دایمی که جزیی لاینفک شدند ، شکل گرفت . در ضمن این محور ثابت و همیشگی باید پاسخ گویی مناسب برای نیازها ، چه گذشته و چه امروز و آینده باشند . این پیشرفت و نیازهای جدید مشترک بشر در تمام نقاط و تنوع و تغییر آن ها ، اضافه شدن عناصری جدید و سیمایی نوین در این عنصر شهری را می طلبد ، یعنی طراحی باید به گونه ای باشد که پاسخ گوی تمام این نیازها باشد و مهم تر این که نباید سبقه و عناصر گذشته را فراموش کند ؛ تنها باید تحولی مناسب اکنون پیدا کرده و مختص حال باشند؛ هر چند ممکن است تغییراتی در کالبد و نام ایجاد شود .
البته روندی که در طراحی شکل می گیرد ، یا با توجه به گذشته و مکان های مرتبط با موضوع شکل می گیرند و یا طرحی معطوف به آینده و بی تفاوت به گذشته سامان می گیرد . پروژه هایی نیز به صورت تلفیقی هستند ، ترکیبی از معماری و عناصر گذشته و خواسته ها و نیاز امروز ، که پروژه خاوران در این ردیف قرار می گیرد . یعنی با توجه به سبقه تاریخی ، معماری شهر تبریز و توجه به پیشینه این گونه فضا (بازار) در ایران ، تمام همت تیم طراحی بر آن شد که طراحی با احترام و مطالعه کامل این سبقه و پاسخ گوی خواسته های حال حاضر باشد و البته آینده را نیز در نظر گیرد . چرا که معماری زمانی موفق است که کالبد و شمایلی از معاصر جامعه خود و در جهت پیشبرد و پیشرفت کیفیت زندگی باشد .
همان طور که ذکر شد در پروژه خاوران ، با توجه به حضور در شهر تبریز ، هیچ گاه نمی توان نسبت به هویت و تاریخ شهر بی اهمیت بود . در این پروژه که در (... مشخصات و توضیحات سایت ...) قرار گرفته ، در تمام پروسه طراحی سعی بر آن بود تا ضمن جذب توریست از دیگر مناطق ، عناصر معماری گذشته نیز شکل امروزی به خود گیرند . چرا که هم باید معرف اصالت معماری خود باشد و هم در یک هیبت فرا منطقه ای عمل کند .
در طراحی خاوران محدودیت ها و عوامل از پیش تعیین شده ای وجود داشت که در پروژه باید در نظر گرفته می شد . از جمله جانمایی هشت بلوک ، که کارفرما آن ها را صرفاً جهت کاربری تجاری در نظر گرفته بود . از دیگر عوامل می توان به میدانی در ضلع شرقی پروژه اشاره کرد . مهمترین عنصری که در سایت موجود بود ، مسیر عباسی است که گفته می شود جزیی از جاده ابریشم بوده و برای کارفرما و منطقه از اهمیت به سزایی برخوردار است ، این مسیر از یک-سوم شرقی سایت عبور می کند ؛ که در طراحی اهمیت ویژه ای برای آن قایل شد . از جمله این که این مسیر با عرض بیشتری در سایت پیش بینی شد و علاوه بر این که کامل کردن لوپ گردش در کل مسیر پروژه را بر عهده دارد که حرکتی در درون و بیرون پروژه است تا دسترسی به همه سایت ، به خصوص میدان مرکزی و مسیرهای عمودی را امکان پذیر می نماید . سرریز جمعیت هنگام ورود و خروج سینماها و سالن همایش نیز از طریق همین مسیر صورت می پذیرد که اهمیت این مسیر نسبت به سایر دسترسی ها را دو چندان کرده و کارکردی مضاعف به آن می بخشد . ضمناً با قرار دادن گره های بصری در طول این مسیر و نوع بافت و حرکت این مسیر در پروژه ، سعی شده روند تاریخی آن معرفی شود و سیمایی جذاب و متنوع به آن القا شود .
یکی از نکاتی که هنگام طراحی ، در نظر گرفته شد ، کمرنگ بودن هر چه بیشتر حرکت سواره در این پروژه بود که به عنوان خواسته تیم طراحی در پروژه در نظر گرفته شد . هرچند دو مسیر ورود و خروج شرقی-غربی ، در شمال و جنوب میدان مرکزی وجود دارد ولی حداکثر تلاش صورت گرفت تا علاوه بر عدم تداخل حرکتی بین سواره و پیاده ؛ حرکت سواره ، منظر و دید و میدان مرکزی و تمامیت پروژه را تحت الشعاع قرار ندهد . حرکت شمالی- جنوبی نیز در مرکز میدان وجود دارد که به جاگذاری مسیرها و دسترسی های عمودی برای پیاده نه تنها این حرکت سواره کمرنگ شود بلکه دیدی منحصر به فرد برای پیاده در طول این مسیر قایل شد و امتداد حرکت پیاده در طول مسیر پیاده که ملهم از مسیرهای بازار بود را شدت بخشد .
در پروژه خاوران میدان مرکزی از اهمیت ویژه ای برخوردار است ، و در طراحی میدان ، نمونه هایی مرتبط مانند میدان امام اصفهان و ارسن های شیخ صفی الدین اردبیلی و گنجعلی خان کرمان در نظر گرفته شده . ( چه از لحاظ فرم و چه از لحاظ کاربری هایی که منطبق با نیاز امروز باشند . ) و با تأثر از از این سبقه ؛ نیازهای جامعه امروز چه در بخش عملکرد وکاربری و چه از لحاظ بصری و زیبایی شناختی به آن اضافه شد که از اهمیت بالایی برخوردار است . توجه به نیاز حال حاضر جامعه و تأثی از الگوهای کهن نکات مهمی بود که در تمام پروسه طراحی مدنظر قرار گرفت .
در مورد برنامه فیزیکی و طراحی بناهای مجموعه ، عوامل مختلفی دخیل بود ، و همان طور که ذکر شد با توجه به موجود بودن جا نمایی بلوک ها و خواست کارفرما بر صرفِ تجاری بودن تمامی بلوک ها طی مطالعات صورت گرفته و با توجه به مقیاس پروژه و نکاتی که باید در چنین پروژه هایی در نظر گرفته شود ، طی دو مرحله مطالعاتی و تبیین برنامه فیزیکی تیم طراحی ، نخست ، سینما ، شهربازی ، هایپرمارکت ، فودکورت ورستوران ها و در مرحله بعد ساختمان اداری مجموعه با هدف کاربرد درون مجتمعی که صرفاً مختص به کارکردهای مجموعه باشد ، و هتل را به آن اضافه نمود . کارفرما نیز متقاعد شده و اعلام موافقت کرد .
در این پروژه سعی حداکثر بر این بود که کل مجموعه به عنوان یک عنصر یکپارچه دیده شود و این موضوع در روند طراحی در نظر گرفته شد . روند حرکت ، دید به مجموعه از هر نقطه ، سبک کردن ساختمان ها برای امتداد سیر حرکتی پیاده و حرکت بصری در کل مجموعه ، جانمایی دسترسی و حرکت عمودی در پروژه ، رواق های اطراف ، راهروها و پل های پیوند دهنده بلوک ها و غیره ؛ همه برای رسیدن به این هدف به کار برده شد .
یک حرکت خطی ممتد با الهام از مسیر پیوسته بازار ؛ در تمام پروژه دیده می شود که با ایجاد یک لوپ در کلیه بلوک ها دسترسی به آن ها را تسهیل می کند ، در طول این مسیر هم چون بازار و گذرهای گذشته به تنوع در دید و حرکت ، ایجاد گره شهری و بصری اهمیت ویژه ای داده شده و دسترسی های عمودی نیز در نقاط مختلف آن در نظر گرفته شده است . مسیر دیگری به شکل رواق در کل پروژه حرکت می کند که با مسیر عباسی پیوند می خورد و دیگر دسترسی های عمودی را تعریف می کند . رواق در جداره های بیرونی رو به میدان ، برای برجسته شدن و تعریف شفاف تری از میدان طراحی شد . در همین راستا گوشه ساختمان های چهارگوشه میدان ( جهت های فرعی به صورت قطری ) تهی و با شیشه پوشانده شدند و مسیرهای عمودی در آن ها جانمایی شد تا علاوه بر تشدید یکپارچگی میدان و ساختمان ها ، دیدی کلی از این دسترسی های عمودی به میدان داده شود و میدان در هیچ یک از این نقاط بسته نشود . این حرکت پیوسته در طبقات نیز وجود دارد . برای عدم تداخل و قطع این مسیرها در طبقات ، پل های هوایی در نظر گرفته شد . با توجه به اهداف طراحی و اهمیت میدان ، تنوعی دوچندان در میدان ایجاد شد ، یعنی با قرار دادن مسیر در جداره طبقه دوم و عقب نشستن آن در طبقه سوم علاوه بر کار کردن با میدان و ایجاد منظری مطلوب ، دید در داخل مجموعه نیز مد نظر قرار داده شد ، که تنوع در دید و جذابیت بصری را افزایش داد ، که در چنین مقیاس و عملکردی از اهمیت ویژه ای برخوردار است .
البته این روزنه های دید در ابتدا در مرکز هر بلوک قرار داشت که محل قرارگیری پله های برقی نیز بودند ، و در طبقات با توجه به تراز و شیب پله های برقی روی یکدیگر می لغزیدند ، اما با تغییراتی که برای بهبود کیفیت دید و استفاده بهینه از فضا ( که از خواسته های مهم کارفرما نیز بود ) در بلوک ها در طبقات بالا این دسترسی های عمودی ، همان طور که ذکر شد ، روی خیابان ها قرار گرفتند تا علاوه بر نیل به این اهداف حرکت سواره نیز کم رنگ و پنهان شود و هویت جدیدی به هر دو مسیر دهند .
جانمایی فضاهای مورد نیاز در این پروژه با توجه به مطالعات ، هم نشینی فضاهای درگیر با یکدیگر ، نوع و تعداد مراجعه کنندگان به هر بخش ، ابعاد مورد نیاز هر فضا و بررسی پروژه های موفق در این مقیاس صورت گرفت که با توجه به مجموع عوامل ، هایپر مارکت در طبقه منفی یک (1-) در بخش جنوبی پروژ ه قرار گرفت و با توجه به متراژ مورد نیاز برای این کاربری که 10.000 متر مربع است ، تمامی ضلع جنوبی را به خود اختصاص داد ؛ که شامل قسمتی برای انبار هم می شود . در طبقه همکف نیز بخشی برای بارانداز و انبار موقت در نظر گرفته شده است . در همین تراز ، رستوران ها در بخش شمالی جانمایی شده اند .
در جبهه شمالی و جنوبی بخش داخلی میدان ، حفره هایی همانند نورگیر تعبیه شده که در قسمت شمالی الحاقیه به رستوران و کافه تریا و در قسمت جنوبی فضای مکث و حرکت است ؛ که هم جوار هایپرمارکت ، پاتوق هایی با تأثی از چهارسوق بازار در نظر گرفته شده ؛ که دو مسیر عمود ، در زیرزمین اتصال آن ها را بر عهده دارند ؛ و با راهنمایی نور از سقف به داخل ، هورنو و گلجام در بازار را تداعی می کند .
در بلوک شمال شرقی در طبقه سوم ، سه سالن سینما و یک سالن برای همایش در نظر گرفته شده و در بلوک جنوب شرقی شهربازی جانمایی شده . در همین سطح در دو ردیف بلوک میانی شمالی و جنوبی ، فودکورت قرار گرفته که به دلیل تقاضا و جمعیت بیشتر در این بخش و درگیری بیشتر این کاربری ها این تقسیم بندی انجام شد . با توجه به ارزش افزوده طبقات و ارزش بالای طبقات همکف ، اول و دوم که در مجتمع تجاری اهمیت به سزایی دارد و جانمایی فودکورت در این طبقه ، پاسخی مناسب در جهت اهداف پروژه و مقرون به صرفه بود . در فود کورت روزنه هایی در نظر گرفته شد که دید به طبقات پایین میسر شود و به سبک شدن حجم و پرهیز از صلب و یکنواختی حجم ، کمک کند .
پارکینگ نیز در طبقه منفی دو (2-) با توجه به ایجاد یک لوپ گردشی که در طبقات دیگر نیز وجود داشت ، سهولت حرکت و دسترسی برای سواره را امکان پذیر می نماید .
در تمامی مراحل سعی شده با توجه به مصادیق گذشته و ضروریات جامعه که پیرو نیاز و زندگی امروزی است ، حرکت کنیم و در جانمایی پروژه با توجه به عملکردها و تلفیق کاربری ها و عوامل مؤثر میدانی و منطقه و مراجعه کنندگان و طبق اصول و استانداردها عمل شود که در کل مجموعه با تنوع در هر موقعیت بدون ایجاد خستگی و سنگینی بصری ادامه یابد .

Khavaran Square - Khavaran, Tabriz , Iran.
sketchs

عنوان پروژه : مجتمع تجاری اطراف میدان مرکزی خاوران ؛ تبریز
کارفرما : شرکت تعاونی مسکن دانشگاه علوم پزشکی تبریز
سرپرست گروه طراحی : علیرضا کلانتری وامیر ناصرقلی کلانتری
طراحان : علی عرب احمدی ،میثم فلاحی،رضا پولادوند، بهناز قنبری،عاطفه محمدی،مهناز جهانی خصال

مجتمع تجاری اطراف میدان خاوران مرکزی - تبریز

عنوان پروژه : مجتمع تجاری اطراف میدان مرکزی خاوران ؛ تبریز
کارفرما : شرکت تعاونی مسکن دانشگاه علوم پزشکی تبریز
سرپرست گروه طراحی : علیرضا کلانتری وامیر ناصرقلی کلانتری
طراحان : علی عرب احمدی ،میثم فلاحی،رضا پولادوند، بهناز قنبری،عاطفه محمدی،مهناز جهانی خصال

Khavaran Square - Khavaran, Tabriz , Iran.