Ceylon Chronicles

ගාල්ල කොටුවේ 'රජයේ ගබඩාව': ලෝක කුළුබඩු වෙළඳාමේ හැංගුණු මධ්‍යස්ථානය? 🚢🌶️

ගාල්ල කොටුවට ගියහම අපිට පේන්නේ ලස්සන මුහුද, පරණ බිත්ති, සහ ලන්ච් ගන්න හොඳ තැන් නේද? හැබැයි මේ කොටුව ඇතුළේ තියෙන, අද සමහරු කෞතුකාගාරයක් විදිහටත් දකින, ඒ වගේම රෙස්ටුරන්ට් එකකුත් තියෙන, අර දැවැන්ත 'රජයේ ගබඩා' (Dutch Warehouse) ගොඩනැගිල්ල පිටිපස්සේ, මුළු ලෝකයේම ඉතිහාසය වෙනස් කරපු කුතුහලය පිරුණු අධ්‍යාපනික කතාවක් තියෙනවා කියලා ඔබ කවදාහරි හිතලා තියෙනවද?

මේ දැවැන්ත ගොඩනැගිල්ල ඕලන්ද (Dutch) පාලන කාලයේදී (ක්‍රි.ව. 17-18 සියවස්) හැදුණේ නිකන්ම බඩු දාන්න නෙවෙයි. එකල ලෝකයේ තිබුණු වටිනාම සහ ඉල්ලුම අධිකම වෙළඳ භාණ්ඩයක් වුණු කුළුබඩු, විශේෂයෙන්ම කුරුඳු (Cinnamon), ලංකාවේ ඉඳලා මුළු යුරෝපයටම සහ ආසියාවටම යවන ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය වුණේ මේ ගබඩාවයි!

ලංකාවේ වැවෙන, අදටත් ලෝකයේ හොඳම කුරුඳු විදිහට සලකන 'සිලෝන් සිනමන්' (Ceylon Cinnamon), එකල රත්තරන් වලටත් වඩා වටිනාකමක් තිබුණු බව කිව්වොත් ඔබ පුදුම වෙයි! මේ කුරුඳු යුරෝපයේ කෑම රස කරන්න, කල් තියාගන්න, වගේම ඖෂධ විදිහටත් භාවිතා කළා. මේ නිසා කුරුඳු වෙළඳාම පාලනය කරන්න ඕලන්ද ජාතිකයෝ, පෘතුගීසි සහ පස්සේ බ්‍රිතාන්‍යයන් පවා ලොකු උත්සාහයක් ගත්තා.

මේ ගබඩාව තුළ කුරුඳු විතරක් නෙවෙයි, ගම්මිරිස්, කරාබුනැටි, සාදික්කා වගේ තවත් වටිනා කුළුබඩු වර්ගත්, ඒ වගේම ඇත් දළ, රත්තරන් සහ මැණික් පවා ගබඩා කරලා තිබුණා. මේ කුළුබඩු, ගාලු වරායෙන් නැව් වල පටවලා, ඉන්දියන් සාගරය හරහා යුරෝපයට, චීනයට සහ අරාබි රටවලට යවන අයුරු, ඒ වගේම මේ වෙළඳාම නිසා ලෝක දේශපාලනය සහ ආර්ථිකය වෙනස් වුණු හැටි ගැන ඉගෙන ගන්න ලැබීම හරිම කුතුහලය දනවන අධ්‍යාපනික අත්දැකීමක්!

හිතලා බලන්න, අද අපි ෆොටෝ ගන්න ලස්සන ගාල්ල කොටුව, එදා මුළු ලෝකයේම කුළුබඩු රස පාලනය කරපු ප්‍රධාන තැනක්! ඔබ ඊළඟ වතාවේ මේ ගොඩනැගිල්ල පහුකරගෙන යද්දී, එකල මෙහි පිරිලා තිබුණු ඒ සුවඳවත්, වටිනා කුළුබඩු සහ ඒවායින් ලෝකය වෙනස් වුණු හැටි ගැන මොහොතකට හිතලා බලන්න. අපේ උරුමය කියන්නේ ගල් බිත්ති විතරක් නෙවෙයි, මුළු ලෝකයටම බලපෑම් කරපු මේ වගේ දැවැන්ත වෙළඳාම් ගැන තොරතුරුත්!

දකුණු පළාතේ තියෙන "පුංචි සීගිරිය" එහෙමත් නැත්නම් මුල්කිරිගල රජමහා විහාරය ගැන ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම අහලා ඇති. අපි ගොඩක් දෙනෙක් මුල්කිරිගල යන්නේ ඒ ලස්සන පරිසරය, පියගැටපෙළ, ගල් ලෙන් සහ පැරණි චිත්‍ර බලන්නනේ. හැබැයි ඔයා දන්නවද මුළු මහත් ශ්‍රී ලංකාවේම ඉතිහාසය ලෝකයට හෙළි කරන්න උදව් වුණු වටිනාම "රහසක්" මේ ගල් ලෙනක් ඇතුළේ අවුරුදු ගාණක් හැංගිලා තිබුණා කියලා?

කතාව පටන් ගන්නේ 1800 ගණන්වල මුල් භාගයේදී. ඒ කාලේ ලංකාවේ හිටපු බ්‍රිතාන්‍ය සිවිල් නිලධාරියෙක් වුණු ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) මහතා, අපේ "මහාවංශය" ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන්න ලොකු උත්සාහයක් ගත්තා. හැබැයි මහාවංශය ලියලා තිබුණු පැරණි පාලි භාෂාව හරිම ගැඹුරුයි, සංකීර්ණයි. ඒ නිසා ඒකේ හරි තේරුම ගන්න බැරුව ඔහු ගොඩක් අසරණ වුණා. සමහර සුද්දෝ හිතුවේ මහාවංශය කියන්නේ නිකන්ම නිකන් සුරංගනා කතාවක් විතරයි කියලා.

ඔන්න ඔය වෙලාවේ, 1826 වර්ෂයේදී විතර ටර්නර් මහත්තයා මුල්කිරිගල පන්සලට යනවා. එතන හිටපු නායක හාමුදුරුවෝ ඔහුට දූවිලි බැඳුණු, පරණ පුස්කොළ පොතක් පෙන්නනවා. ඒක නිකන්ම පොතක් නෙවෙයි. ඒක තමයි "වංසත්ථප්පකාසිනී" (මහාවංශ ටීකාව) - ඒ කියන්නේ ගැඹුරු මහාවංශය තේරුම් ගන්න පැරැන්නෝ ලියපු "Guide Book" එක!

මේක හරියට ඉබියතුරු දාලා වහලා තිබුණු අපේ ඉතිහාසයට හම්බවුණු "මාස්ටර් යතුර (Master Key)" වගේ. මේ ටීකාව පාවිච්චි කරලා ජෝර්ජ් ටර්නර් මහාවංශය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉංග්‍රීසියට හැරෙව්වා. අවුරුදු 2500කට වඩා පැරණි, නොකැඩුණු ලිඛිත ඉතිහාසයක් ලංකාවට තියෙනවා කියලා මුළු ලෝකයම පිළිගත්තේ එදායින් පස්සේ!

හිතලා බලන්න, එදා මුල්කිරිගල ගල් ලෙනේ ඒ පුස්කොළ පොත පරිස්සමට හැංගිලා තිබුණේ නැත්නම්, අදටත් අපේ අභිමානවත් ඉතිහාසය ලෝකයට රහසක් වෙන්න තිබුණා. ඊළඟ පාර මුල්කිරිගල පඩිපෙළ නගිද්දී මේ කතාව මතක් කරගන්න අමතක කරන්න එපා.

ඔබ අනුරාධපුර පූජා නගරයට ගියොත්, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ සහ රුවන්වැලිසෑය අතර මැද, අක්කරයකටත් වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයක විසිරී ඇති දහස් ගණනක ගල් කණු පෙළක් නිසැකවම දැක ඇති. අපි කවුරුත් මෙය හඳුන්වන්නේ 'ලෝවාමහාපාය' කියායි.

නමුත් ඔබ මොහොතකටවත් සිතුවාද, මීට වසර දෙදහසකට පමණ පෙර මේ ස්ථානයේ තිබුණේ ගල් කණු විතරක්ම නොවන බව?

අද අප දකින මේ කණු 1600, එදා තිබූ අති දැවැන්ත, මහල් නවයකින් යුත් ප්‍රාසාදයක පදනමයි! ඔව්, මහල් 9ක්! දුටුගැමුණු රජතුමා (ක්‍රි.පූ. 161-137) විසින් මහා සංඝරත්නය උදෙසා ඉදිකළ මෙම "මහා ප්‍රාසාදය" එකල මුළු ආසියාවේම තිබූ උසම සහ අලංකාරම ගොඩනැගිලිවලින් එකක් ලෙස සැලකෙනවා.

මෙයට "ලෝවාමහාපාය" (Brazen Palace) යන නම ලැබුණේ ඇයි කියා ඔබ දන්නවාද? එයට හේතුව එහි වහලය මුළුමනින්ම තඹ ලෝහයෙන් සාදා තිබීමයි!

පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවලට අනුව, මේ මාලිගාවේ සෑම මහලකම භික්ෂූන් වහන්සේලා දහස් ගණනකට වැඩ සිටීමට පහසුකම් තිබුණා. එහි මැද රනින් සහ රිදියෙන් කළ මණ්ඩපයක් ද, ඇත් දළින් කළ සිංහාසනයක් ද තිබූ බව කියවෙනවා. එය හුදෙක් ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් පමණක් නොව, එකල ලංකාවේ තිබූ දියුණුම ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට කදිම සාක්ෂියක්.

කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, යුද්ධ සහ ආක්‍රමණ හේතුවෙන් මේ තඹ මාලිගය කිහිප වරක්ම විනාශ වී, නැවත ප්‍රතිසංස්කරණය කෙරුණා. අද අප දකින ගල් කණු පෙළ මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ (ක්‍රි.ව. 1153-1186) කාලයේ අවසන් වරට කළ ප්‍රතිසංස්කරණයේ නටබුන්.

ඊළඟ වතාවේ ඔබ අනුරාධපුරයට ගියහොත්, මේ ගල් කණු දෙස බලා එදා අහස සිඹිමින් තිබූ, තඹ පැහැයෙන් දිලිසුණු ඒ මහා ප්‍රාසාදයේ අභිමානය මවාගන්න උත්සාහ කරන්න.
නිර්මාණය: දුටුගැමුණු රජු විසින් මහල් 9ක්, කාමර 900ක් (හෝ 1000ක්) සහ ගල් කණු 1600ක් (40x40 පෙළ) සහිතව මුලින්ම ඉදිකරන ලදී.

නම: වහලය තඹ (Copper/Bronze) තහඩුවලින් ආවරණය කර තිබූ නිසා "ලෝවාමහාපාය" (Loha-Mahapaya) ලෙස හඳුන්වයි.

පසුකාලීන තත්ත්වය: සද්ධාතිස්ස රජු, මහසෙන් රජු සහ මහා පරාක්‍රමබාහු රජු වැනි විවිධ පාලකයින් විසින් මෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.