editz

Philia (φιλία) කියන්නේ පුරාණ ග්‍රීක දර්ශනය තුළ (විශේෂයෙන්ම ඇරිස්ටෝටල්ගේ දර්ශනය තුළ) හමුවන, "මිත්‍රත්වය, සහෝදරත්වය හෝ සෙනෙහස" අර්ථවත් කරන ගැඹුරු බැඳීමක්.

අපිට සාමාන්‍යයෙන් "ආදරය" කිව්වම මතක් වෙන්නේ ප්‍රේමවන්තයන් අතර තියෙන ආදරය වුණත්, ග්‍රීකයන් ආදරය සහ බැඳීම් වර්ග කිහිපයකට වෙන් කරලා හැඳින්වූවා. ඒ අතරින් 'Philia' කියන්නේ බුද්ධිමය සහ ගෞරවනීය බැඳීමකටයි.

මෙන්න මෙහි ප්‍රධාන ලක්ෂණ:

1. සැබෑ මිත්‍රත්වය (True Friendship)

මෙය හුදෙක් අඳුරන කමකට වඩා එහා ගිය, අන්‍යෝන්‍ය විශ්වාසය, ගෞරවය සහ එකිනෙකාගේ යහපත ප්‍රාර්ථනා කරන බැඳීමක්. සහෝදරත්වයට වගේම එකම අරමුණක් වෙනුවෙන් එකතු වුණු සමීපතමයන් අතර මේ බැඳීම දකින්න ලැබෙනවා.

2. ඇරිස්ටෝටල්ගේ මිත්‍රත්ව වර්ගීකරණය

ඇරිස්ටෝටල් දර්ශනවාදියාට අනුව Philia (මිත්‍රත්වය) කොටස් 3කට බෙදන්න පුළුවන්:

ප්‍රයෝජනය මත පදනම් වූ මිත්‍රත්වය (Philia of Utility): දෙදෙනෙකු අතර ඇති වන වාසි හෝ උදව් උපකාර මත ගොඩනැගෙන මිත්‍රත්වය (උදා: ව්‍යාපාරික හවුල්කරුවන්, එකට වැඩ කරන අය). අවශ්‍යතාවය ඉවර වූ විට මේ බැඳීම දුරස් විය හැකියි.

සතුට මත පදනම් වූ මිත්‍රත්වය (Philia of Pleasure): විනෝදය, එකට කාලය ගත කිරීම හෝ පොදු රුචිකත්වයන් මත ඇති වන බැඳීම (උදා: එකට ක්‍රීඩා කරන හෝ විනෝද වන මිතුරන්).

ගුණය මත පදනම් වූ උත්තරීතර මිත්‍රත්වය (Philia of the Good / Virtue): මෙය තමයි ඉහළම සහ සැබෑම 'Philia' තත්ත්වය. මෙහිදී දෙදෙනාම එකිනෙකාගේ යහපත් ගතිගුණ අගය කරමින්, කිසිදු පෞද්ගලික ලාභයකින් තොරව අනෙකාගේ දියුණුව සහ සතුට වෙනුවෙන් පෙනී සිටිනවා. මේ බැඳීම් ජීවිත කාලය පුරාම පවතිනවා.

අනෙකුත් ආදරය වර්ගයන්ගෙන් වෙනස් වන හැටි

පුරාණ ග්‍රීකයන් ආදරය ප්‍රධාන කොටස් කිහිපයකට බෙදුවා:

Eros (එරෝස්): රාගික හෝ ප්‍රේමණීය ආදරය (Romantic/passionate love).

Agape (අගාපේ): කොන්දේසි විරහිත, විශ්වීය ආදරය හෝ දයාව (Unconditional/divine love).

Philia (ෆිලියා): බුද්ධිමත්, සමාන මට්ටමේ දෙදෙනෙකු අතර ඇති වන ආදරණීය මිත්‍රත්වය (Affectionate/brotherly love).

කෙටියෙන් කිව්වොත්, Philia කියන්නේ ලෝභකමක් හෝ ආත්මාර්ථකාමීත්වයක් නැති, හදවතින්ම ඇති වන "පිරිසිදු සහෝදර මිත්‍රත්වයට" සිනහලෙන් දිය හැකි හොඳම අර්ථකථනයයි.

Elysian (එහෙමත් නැත්නම් ග්‍රීක භාෂාවෙන් Ηλύσιον - Elysion) කියන්නේ ග්‍රීක මිත්‍යා කථාවල (Greek Mythology) එන ඉතාමත් සුවිශේෂී, පින්වන්ත ස්ථානයකට.

සරලවම කිව්වොත්, මේක ග්‍රීක සංකල්පයට අනුව "දිව්‍ය ලෝකයක්" හෝ "පරලොව සැප පිරුණු උයනක්" (Elysian Fields / Elysium) වගේ තැනක්.

මේ ගැන දැනගත යුතු ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙන්න:

කාටද මේකට යන්න පුළුවන්? සාමාන්‍ය ග්‍රීක විශ්වාසයන්ට අනුව මිය යන බහුතරයක් දෙනා යන්නේ "Hades" (පාතාල ලෝකය) වෙතටයි. හැබැයි දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදය ලත් වීරයන් (heroes), ඉතාමත් ගුණවත්ධාර්මික මිනිසුන් සහ අමරණීයත්වයට පත් වූ අය විතරයි මරණයෙන් පස්සේ මේ Elysian Fields වෙත යන්න සුදුසුකම් ලබන්නේ.

එහේ පරිසරය කෙබඳුද? ඒක දුකක්, කණගාටුවක්, ලෙඩදුක් නැති, සදාකාලික සතුට සහ සාමය පිරුණු තැනක්. ලස්සන මල් උයන්, සිත නිවන සංගීතය සහ කිසිම වෙහෙසක් නැති නිදහස් ජීවිතයක් එහේ තියෙනවා කියලා ග්‍රීකයන් විශ්වාස කළා.

වර්තමාන තේරුම:

අද කාලේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ "Elysian" කියන වචනය විශේෂණ පදයක් (adjective) විදිහට පාවිච්චි කරනවා. ඒකෙන් අදහස් කරන්නේ "දිව්‍යමය වූ", "ඉතාමත් සාමකාමී වූ" හෝ "පරම සැපත පිරුණු" (divine, blissful, or peaceful) කියන එකයි. (උදාහරණයකට: Elysian peace කිව්වොත් "දිව්‍යමය වැනි සාමය" කියන අදහස එනවා).

කෙටියෙන් කිව්වොත්, මේකෙන් අදහස් වෙන්නේ පරම නිදහස, සාමය සහ සතුට පිරුණු දිව්‍යමය තත්ත්වයක් හෝ ස්ථානයක්!

Psithurismós (ψιθυρισμός) kiyanne Greek (Yunan) වචනයක්.

මේකෙන් අදහස් වෙන්නේ "කොළ මලකඩ හඬ" එහෙමත් නැත්නම් "සුළඟට ගස්වල කොළ හෙල්ලෙනකොට එන හීන් සරසර හඬ" (the sound of wind whispering through the trees).

මේ වචනය හැදිලා තියෙන්නේ මෙහෙමයි:

පදනම: මේක හැදිලා තියෙන්නේ psithurizo (ψιθυρίζω) කියන ග්‍රීක ක්‍රියාපදයෙන්. ඒකේ තේරුම "කොඳුරනවා" (to whisper) කියන එක.
English වචනය: මේ ග්‍රීක වචනයෙන් තමයි ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ තියෙන "Psithurism" (උච්චාරණය කරන්නේ සිතුරියම් කියලා) කියන ලස්සන වචනය හැදිලා තියෙන්නේ.

සරලවම කිව්වොත්, හවස් වෙලාවක ලස්සන හුළඟක් හමද්දී වත්තක තියෙන ගස්වල කොළ එකිනෙක ගැටිලා එන ඒ හරිම නිදහස්, නිහඬ හඬට තමයි මේ වචනය පාවිච්චි කරන්නේ.