HiFi Akademi

Toprak ve Faz….Audio dünyasının iki önemli etkeni!

Bütün audio cihazlarınız, şebekeden aldıkları elektrikle çalışırlar. Bu elektrik 100-120/220-240 Volt a kadar olabilir. Şebekeden alınan elektrik, aynı şebekeye bağlı diğer yüksek gerilim ve akım beslemeli cihazlar tarafından da kullanılmaktadır. Herhangi birisinde oluşacak kaçak elektrik akımı, audio cihazlarınızı da etkileyecektir. Dahası;

Şebekeden elektrik akımı kullanan diğer motorlu cihazlar, titreşimlerini şebekeye bırakmaktadırlar. Bu titreşimler de, audio cihazlarınızın kazanç devrelerinde gürültü üretimine sebep olurlar.

Ülkemizde daha yeni kavranmış olan elektrik şebekesinde bağımsız toprak deşarj bağlantısı ve gerekli kurulumu sayesinde yeni konut ve evlerde hemen hemen bütün cihazlar, özellikle de audio ekipmanları korunmuş oluyorlar.

Toprak hattı tabii ki çok doğru bir uygulamadır. Ama, bazı durumlarda, her biri toprağa temasta olan cihazlar arasında, yakında bulunan bir radyo vericisinin tekrarlama yada “LOOP” efekti oluşabilmekte ve dinlemenizi çok rahatsız edebilmektedir. Böyle bir durumla karşılaşıldığında, bütün audio zinciri tek tek elektrik besleme şebekesinden çıkarılıp, yeniden rahatsız ezici radyo sızmasının hangisinde başladığını bulana dek tek tek takılması gerekir. Bulunan cihaz toprakta kalıp, diğer cihazların toprakları geçici olarak iptal edilir ve sorun ortadan kalkar.

Mutlaka TOPRAK SİSTEMİNİ zi kontrol edin ve yoksa yaptırın. Ayrıca ana sigorta kutunuza yüksek statik elektrik darbe koruyucularını da yerleştirmeyi unutmayınız. Surge Protectors, ana elektrik sigortanızla beraber, HDMI bağlantılı hassas cihazlarınızın bağlantılarına da eklenmelidir.

FAZ nedir ve ne önemi vardır?

Elektrik şebekesinin canlı ve cansız uçlarının her biri faz olarak adlandırılır. Dolayısıyla her cihazın bağımsız olarak doğru fazda yani canlı ucunun canlı elektrik beslemesinde, cansız ucunun ise cansız beslemede olması gerekir. Ve bütün cihazların da aynı şekilde doğru fazda olmasına dikkat edilmelidir. Çünkü bu iki uç arasında çok kısa bir zaman farkı vardır. Bu fark audio cihazlarında üretilen son sesleri etkiler. Sisteminizi kurarken elektrik şebekenizdeki priz gruplarında kırmızı canlı ucu bulduktan sonra cihazlarınızdaki fişlerde piktogram olarak verilmiş canlı ucu doğru olarak prize takınız.

FI, S, N, 220,240 ve benzeri işaretler canlı ucu işrate ederler. Genellikle FI ve 220,240 canlı uç olsalar da bazen S, N canlı uç tercih edilmiş olabilir.

Cihazlarınızın topraklı ve doğru fazda olduğundan emin olun ve müziğinizi öyle dinleyin.

INVERT yada NON-INVERT sçenekli cihazlarınızda, kayıt ile ilgili bir durum söz konusu olduğunda tuş ters tarafa çevirilerek düzeltme yapılır. Çünkü kayıtlar yapılırken Avrupa balans bağlantısı ile, Amerkan balans bağlantı noktaları 180 derece terstir. Bütün mikrofon ve enstrümanların dengeli bağlantıları mikserlere de ters ulaşmaktadır. Dolayısıyla kayıtlarda da farklar oluşur.

Aynı düşünce tarzıyla, Amerikan bağlantı sistemli bir cihazınızı dengeli (balanced) bir Avrupa bağlantılı sisteme bağlarken de bu faz anahtarından faydalanabilirsiniz.

İyi dinlemeler….

www.hifiakademi.com

www.hifiakademi.co

Bu gün W/dB ilişkisi üzerinde duralım.

Watt bildiğiniz gibi enerji/iş yapma birimidir ve volt/gerilim şiddetinin, amper/akım şiddetiyle çarpımına eşittir. Kısaca belirtelim; mesela bir ampul eğer 220 Volt gerilim şiddetinde 50Watt değerinde iş yapıyorsa V.A=50 formülünden 50/220=0.40 A bulunur.

Bu bilgiler doğrultusunda amplifikatörler de kanal başına ürettikleri çıkış gücü/iş için belli bir gerilim altında o işi üretecek kadar da akım çekerler. Kabaca bir hesap yaparsak mesela 100 Watt kanal başına iş gücü üreten bir amplifikatör varsayalım %70 verimle çalışıyorsa(ABsınıfı); 2×100=200 200×1.3(%70 verim %30 kayıp demektir)=260 Watt 260/220= 1.2A(yaklaşık) buluruz. Ama amplifikatörlerde ön katlari ön kazanç devreleri de akım ve gerilim kullanırlar. Bu yüzden genelde verim %50-55 seviyelerine düşer.

Peki amplifikatörler bu ürettikleri iş gücünü hoparlör sistemlerimizde nasıl kullanıyorlar;kuşkusuz hoparlörleri bağırtarak…

Bu safhada devreye Desibel Ses Şiddet birimi giriyor. Desibel, kısaca dB harflerinden oluşur ve Bell soyadını taşımaktadır. Alexander Graham Bell’in ondalık logaritma katları kullanıldığı için soyadını taşır. Yani mili, santi, desi, gibi sayılarla ifade edilir. Buradan da bir hoparlördeki dB ile Watt ilişkisine dönelim.

Mesela bir hoparlörümüz var ve 1metre mesafeden ve yaklaşık 1Watt lık enerji tüketirken 93 dB hassasiyette olsun, bu değeri kim nerede tespit etmiştir diye sorabilirsiniz;

Hoparlör hassasiyeti yani yabancı literatürlerde Sensitivity olarak geçer ve üreticilerin ya kendi fabrikalarındaki Anechoic Chamber/Yansımasız Sağır Odalarda yada destek aldıkları Üniversite Laboratuvarlarında test edilerek elde edilirler. Sınanacak hoparlör, “anechoic” odaya yerleştirilir, amplifikatöre bağlanır ve karşısına 20 Hz-20 kHz aralığında hassas(o.2 dB+/-) ayarlanmış(calibrated) bir mikrofon konur. Bu mikrofon ise, bir elektrikli yazıyıca bağlıdır ve hoparlör titreşmeye başladığında yazıcı mikrofonun algıladığı cevapları eğri olarak çizmeye başlar. Bu eğri hem hoparlörün gönderilen frekanslara olan sadakatini hem de ses şiddetini çizelgeye dökmektedir.

Ses şiddeti Sensitivity, amplifikatörden gelen frekanslara gösterdiği hassasiyet ise Frequency Response yani Frekans cevabı olarak adlandırılır.

O halde bir hoparlör 1m/1W karşısında 93 dB ise bu onun 1 watt ile beslendiğinde üreteceği değerdir.

Watt ile dB arasında da benzer bir ilişki vardır ve dBW olarak çağrılır.Bir amplifikatörün bir hoparlörü bağırtabilme gücünün temsili şiddet birimi karşılığıdır.

Bir örnek; 50 Watt güç üretebilen bir amplifikatör hoparlöre 17 dBW lık iş yaptırır.Yani, biraz önce verdiğimiz 1m/1W şartlarında 93 dB olan bir hoparlör, 50 Watt gücündeki bir amplifikatörle maksimum 93+17=110 dB seviyesine kadar bağıracaktır.

Enerji Şiddet

1.5625Watt=2dBW

3.125Watt= 5 dBW

6.25 Watt= 8 dBW

12.5 Watt= 11 dBW

25 Watt= 14 dBW

50 Watt= 17 dBW

100 Watt= 20 dBW

200 Watt= 23 dBW

400 Watt= 26 dBW(değerler yaklaşık olarak alınmıştır)

Bir de ses şiddetinin hayatımızdaki yerine bakalım;

0 dB SPL (Sound pressure level) == Duyma eşiği (Threshold of hear)

20 dB SPL == Fısıltı

40 dB SPL == Oda (gece), nefes alışverişi

60 dB SPL == Konuşma(ppp-piyano piyano piyano/ piyanodaki en düşük ses şiddeti eşiği)

80 dB SPL == Sokak (gürültülü)

90 dB SPL == Trompet ve tenor saxofon

100 dB SPL == Fabrika (gürültülü)

110 dB SPL == Senfoni orkestrasının tepe seviyesi,

120 dB SPL == Rock müzik provası(jet motorunun maksimum gazdaki ses şiddeti)

130 dB SPL == Acı eşiği (Threshold of pain)

Umarım bu kısa tekrar faydalı olmuştur. Çok keyifli dinlemeler…