Peter Van Rompuy

"If a system is built on power without legitimacy, it will ultimately destroy itself. If it proclaims moral truths but lacks the power to enforce them, it will fall apart."

De eerste zin van dit citaat van Henry Kissinger lijkt wel van toepassing op de internationale politiek van de huidige Amerikaanse president Trump. De oorlog in Iran laat zien hoe brute machtspolitiek kan uitmonden in machteloosheid. Zelfs een supermacht kan zich niet lang permitteren om geïsoleerd te staan. Ook woorden doen ertoe. Trump stelde dat hij de “Iraanse beschaving zal wegvagen”. Met zulke uitspraken tast hij ook de fundamenten van de Amerikaanse beschaving zelf aan: die was decennialang in essentie gericht op het indammen van ongeremde machtspolitiek, precies om herhaling van de catastrofes van de twintigste eeuw te vermijden.

De tweede zijn van bovenstaand citaat zegt iets over de Europese Unie. Als Europa morele standaarden eist van anderen, moet het die ook geloofwaardig kunnen waarmaken. Maar de EU blijft, zoals Mark Eyskens het ooit samenvatte, “een economische reus, een politieke dwerg en een militaire worm”. Vandaag neemt de Spaanse premier Sánchez het voortouw in het Europese verzet tegen Trumps machtspolitiek, maar Spanje neemt tegelijk als een van de weinige landen zijn verantwoordelijkheid niet op om de defensie-uitgaven voor collectieve verdediging boven 2% te brengen.

Hoe kan de EU ernstig worden genomen wanneer ze spreekt over internationaal recht, mensenrechten en vrede, als ze niet over de capaciteit beschikt om die principes—wanneer nodig—ook af te dwingen? Niets illustreert die spreidstand beter dan de gesprekken over Oekraïne, waar Europa moeite heeft om een volwaardige plek aan tafel op te eisen.

De nederlaag van Viktor Orbán in Hongarije biedt nochtans een kans. Europese regeringsleiders hebben nu een window of opportunity—tot aan de Franse presidentsverkiezingen—om knopen door te hakken over steun aan Oekraïne, de eenheidsmarkt en een Europese veiligheidsarchitectuur.

Iedereen ziet dat de naoorlogse wereldorde kantelt. Maar wat komt ervoor in de plaats: wanorde, of de wet van de sterkste? EU-Hoog Vertegenwoordiger Kallas merkte recent op dat in een “jungle” niet alleen de sterksten overleven, maar ook wie geleerd heeft samen te werken. De EU hoeft niet voor alles zelfvoorzienend te worden. De Canadese premier Carney wees in dezelfde richting met zijn oproep tot nauwere samenwerking tussen “middenmachten”: “Different coalitions for different issues based on common values or interests.”

Die “variabele geometrie” kan volgens politicoloog Gordon LaForge soms zelfs méér opleveren dan de naoorlogse - soms wat starre - wereldorde. Zo is de EU voor Oekraïne een minder rigide geldschieter dan het IMF. En ook zonder de VS sloten 193 landen een verdrag over de aanpak van pandemieën. Tegelijk levert zulke meer vloeibare wereld minder stabiliteit op, zoals bij het indammen van nucleaire proliferatie. Op een speelplaats zonder toezichthouder wordt er meer gevochten.

Tot slot mogen we de macht van “supermachten” ook niet al te zeer niet overschatten. Rusland boekt nauwelijks terreinwinst in Oekraïne. China is door zelf veroorzaakte overproductie meer dan ooit afhankelijk van de Europese markt. En in november wacht Trump mogelijk een forse tik bij de midterms. De middenmachten zijn nog niet machteloos.

Met De Grote Bevraging 📃 daagt cd&v je uit om na te denken over échte keuzes, geen simpele ja/nee, maar dilemma’s met gevolgen. Van onderwijs 📘 tot defensie 🪖: wat zou jij doen?Jouw mening telt🫵! Vul nu de bevraging ✏️ in op morgenbeter.be en bouw mee aan een beter morgen.