Institute for Territorial Economic Development

SAOPŠTENJE ZA JAVNOST
Povodom neprimerenog postupanja tokom organizovane posete učenika Pećkoj patrijaršiji
Izražavamo ozbiljnu zabrinutost povodom događaja u Pećkoj patrijaršiji 30. marta, tokom organizovane posete koju su, prema javno dostupnim informacijama, realizovali Muzej u Peći i Tehnička škola „Rifat Gjota“ iz Peći. Prema dostupnoj objavi i snimcima na Fejsbuku, tokom posete predstavnik muzeja je unutar manastirskog kompleksa iznosio sporne i istorijski neutemeljene tvrdnje o identitetu ovog zaštićenog verskog i kulturnog dobra, uključujući njegovo predstavljanje kao „albanske patrijaršije“ i tvrdnje o navodnoj „sistematskoj transformaciji“ ranijih crkava u srpske pravoslavne hramove. Zabeleženi su i primeri neprimerenog ponašanja pojedinih posetilaca, uključujući isticanje nacionalnih simbola unutar manastirskog prostora.
Iznošenje istorijski spornih i etnički obojenih interpretacija deci, i to u sakralnom prostoru žive bogomolje, predstavlja grubo nepoštovanje verskog objekta i njegove namene, kao i odstupanje od osnovnih standarda odgovornog obrazovanja, profesionalne etike i poštovanja slobode veroispovesti.
Pećka patrijaršija je zaštićeno versko i kulturno dobro i spomenik na listi Svetske kulturne baštine UNESCO, kao i jedan od najvažnijih verskih objekata Srpske pravoslavne crkve sa jasno utvrđenim istorijskim, pravnim i međunarodnim statusom. Svaki pokušaj njene politizacije, proizvoljne reinterpretacije ili etničkog prisvajanja predstavlja udar na dostojanstvo Srpske pravoslavne crkve, na pravo na mirno uživanje verske i kulturne baštine i na napore ka izgradnji međuetničkog poverenja.
Posebno zabrinjava što ovaj slučaj ne deluje kao izolovan incident, već kao deo šireg obrasca spornih tumačenja, provokacija i pokušaja promene karaktera i identiteta nasleđa Srpske pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji. Takve pojave dodatno opterećuju ionako osetljive međuetničke odnose, produbljuju nepoverenje i otežavaju izgradnju društvene klime zasnovane na uzajamnom poštovanju, ravnopravnosti i vladavini prava.
Pozivamo nadležne institucije, obrazovne i kulturne ustanove, kao i međunarodne aktere koji prate stanje ljudskih prava, verskih sloboda i zaštite kulturne baštine, da bez odlaganja utvrde sve okolnosti ovog događaja i preduzmu odgovarajuće mere kako bi se sprečilo ponavljanje sličnih slučajeva. Zaštićeni verski lokaliteti moraju ostati prostori poštovanja, stručne odgovornosti i mirnog suživota, a ne mesta za širenje istorijski kontroverznih, etnički obojenih i potencijalno politički zapaljivih poruka.
U demokratskom i pravno uređenom društvu, zaštita verskih prava, dostojanstva verskih zajednica i kulturne baštine mora biti dosledna, nepristrasna i u skladu sa postojećim propisima i međunarodnim standardima.
-
Potpisnici:
Institut za teritorijalni ekonomski razvoj – InTER, Zubin Potok
Centar za zastupanje demokratske kulture – ACDC, Severna Mitrovica
Centar za mir i toleranciju – CPT, Priština
Udruženje poslovnih žena “Avenija”, Laplje selo
Centar za afirmativne drištvene akcije – CASA, Severna Mitrovica
Forum za razvoj i multietnicku saradnju – FDMC, Gračanica
Institut za javna istraživanja – IJI, Gračanica
Humani centar Mitrovica – HCM, Severna Mitrovica
Nova drištvena inicijativa – NSI, Severna Mitrovica
Centar za socijalne inicijative – CSI
Komunikacija za razvoj društva – CSD, Gračanica
NVO Aktiv, Severna Mitrovica
Gračanica online, Gračanica
-----
NJOFTIME PËR SHTYP
Lidhur me sjelljen e papërshtatshme gjatë vizitës së organizuar të nxënësve në Patriarkanën e Pejës
Shprehim shqetësim të thellë lidhur me ngjarjet në Patriarkanën e Pejës më 30 mars, gjatë një vizite të organizuar që, sipas informacioneve publike, është realizuar nga Muzeu i Pejës dhe Shkolla Teknike “Rifat Gjota” nga Peja. Sipas publikimeve dhe incizimeve të disponueshme në Facebook, gjatë vizitës përfaqësuesi i muzeut, brenda kompleksit manastiror, ka paraqitur pretendime të diskutueshme dhe historikisht të pabazuara mbi identitetin e këtij objekti të mbrojtur fetar dhe kulturor, përfshirë paraqitjen e tij si “patriarkanë shqiptare” dhe pretendime për një “transformim sistematik” të kishave të mëhershme në tempuj ortodoksë serbë. Janë regjistruar gjithashtu raste të sjelljes së papërshtatshme të disa vizitorëve, përfshirë shfaqjen e simboleve kombëtare brenda hapësirës së manastirit.
Paraqitja e interpretimeve historikisht të diskutueshme dhe etnikisht të ngarkuara para fëmijëve, e sidomos në një hapësirë sakrale të një objekti fetar aktiv, përbën një mungesë të rëndë respekti ndaj objektit fetar dhe funksionit të tij, si dhe një devijim nga standardet themelore të arsimit të përgjegjshëm, etikës profesionale dhe respektimit të lirisë së besimit.
Patriarkana e Pejës është një objekt i mbrojtur fetar dhe kulturor dhe monument i listuar në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s, si dhe një nga objektet më të rëndësishme fetare të Kishës Ortodokse Serbe, me status të qartë historik, juridik dhe ndërkombëtar. Çdo përpjekje për politizimin e saj, riinterpretimin arbitrar apo përvetësimin etnik përbën cenim të dinjitetit të Kishës Ortodokse Serbe, të drejtës për gëzim të qetë të trashëgimisë fetare dhe kulturore, si dhe të përpjekjeve për ndërtimin e besimit ndër-etnik.
Është veçanërisht shqetësuese që ky rast nuk duket si një incident i izoluar, por si pjesë e një modeli më të gjerë të interpretimeve të diskutueshme, provokimeve dhe përpjekjeve për ndryshimin e karakterit dhe identitetit të trashëgimisë së Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë. Fenomene të tilla rëndojnë më tej marrëdhëniet tashmë të ndjeshme ndër-etnike, thellojnë mosbesimin dhe e vështirësojnë ndërtimin e një klime shoqërore të bazuar në respekt të ndërsjellë, barazi dhe sundim të ligjit.
U bëjmë thirrje institucioneve kompetente, institucioneve arsimore dhe kulturore, si dhe aktorëve ndërkombëtarë që monitorojnë gjendjen e të drejtave të njeriut, lirive fetare dhe mbrojtjes së trashëgimisë kulturore, që pa vonesë të përcaktojnë të gjitha rrethanat e këtij rasti dhe të ndërmarrin masa të përshtatshme për të parandaluar përsëritjen e rasteve të ngjashme. Lokalitetet e mbrojtura fetare duhet të mbeten hapësira respekti, përgjegjësie profesionale dhe bashkëjetese paqësore, e jo vende për përhapjen e mesazheve historikisht kontroverse, etnikisht të ngarkuara dhe potencialisht politikisht të ndezshme.
Në një shoqëri demokratike dhe të sunduar nga ligji, mbrojtja e të drejtave fetare, dinjitetit të bashkësive fetare dhe trashëgimisë kulturore duhet të jetë e qëndrueshme, e paanshme dhe në përputhje me legjislacionin në fuqi dhe standardet ndërkombëtare.
Nënshkruesit:
Instituti për Zhvillim Ekonomik Territorial – InTER, Zubin Potok
Qendra për Avokim të Kulturës Demokratike – ACDC, Mitrovicë e Veriut
Qendra për Paqe dhe Tolerancë – CPT, Prishtinë
Shoqata e Grave të Biznesit “Avenija”, Llapllasellë
Qendra për Aksione Shoqërore Afirmative – CASA, Mitrovicë e Veriut
Forumi për Zhvillim dhe Bashkëpunim Multietnik – FDMC, Graçanicë
Instituti për Hulumtime Publike – IJI, Graçanicë
Qendra Humanitare Mitrovica – HCM, Mitrovicë e Veriut
Iniciativa e Re Shoqërore – NSI, Mitrovicë e Veriut
Qendra për Iniciativa Sociale – CSI
Komunikimi për Zhvillimin e Shoqërisë – CSD, Graçanicë
OJQ Aktiv, Mitrovicë e Veriut
Gračanica Online, Graçanicë
-----
PRESS RELEASE
Regarding inappropriate conduct during an organized visit of students to the Patriarchate of Peć
We express serious concern regarding the events that took place at the Patriarchate of Peć on March 30, during an organized visit which, according to publicly available information, was conducted by the Museum in Peja and the Technical School “Rifat Gjota” from Peja. According to available social media posts and video footage, during the visit, a museum representative presented controversial and historically unfounded claims within the monastery complex regarding the identity of this protected religious and cultural site, including referring to it as an “Albanian Patriarchate” and claims about an alleged “systematic transformation” of earlier churches into Serbian Orthodox religious sites. Instances of inappropriate behavior by some visitors were also recorded, including the display of national symbols within the monastery grounds.
Presenting historically contested and ethnically framed interpretations to children, particularly within the sacred space of an active place of worship, constitutes a serious act of disrespect toward the religious site and its purpose, as well as a deviation from the basic standards of responsible education, professional ethics, and respect for freedom of religion.
The Patriarchate of Peć is a protected religious and cultural heritage site and a UNESCO World Heritage Site, as well as one of the most important religious sites of the Serbian Orthodox Church, with a clearly established historical, legal, and international status. Any attempt to politicize, arbitrarily reinterpret, or ethnically appropriate it represents an attack on the dignity of the Serbian Orthodox Church, on the right to the peaceful enjoyment of religious and cultural heritage, and on efforts to build interethnic trust.
It is particularly concerning that this case does not appear to be an isolated incident but rather part of a broader pattern of disputed interpretations, provocations, and attempts to alter the character and identity of the Serbian Orthodox Church's heritage in Kosovo. Such developments further burden already sensitive interethnic relations, deepen mistrust, and hinder the creation of a social climate based on mutual respect, equality, and the rule of law.
We call on the relevant institutions, educational and cultural bodies, as well as international actors monitoring the state of human rights, religious freedoms, and the protection of cultural heritage, to promptly establish the full circumstances of this event and to take appropriate measures to prevent the recurrence of similar cases. Protected religious sites must remain spaces of respect, professional responsibility, and peaceful coexistence - not venues for the dissemination of historically controversial, ethnically framed, and potentially politically inflammatory messages.
In a democratic society governed by the rule of law, the protection of religious rights, the dignity of religious communities, and cultural heritage must be consistent, impartial, and in line with existing legislation and international standards.
Signatories:
Institute for Territorial Economic Development – InTER, Zubin Potok
Advocacy Center for Democratic Culture – ACDC, North Mitrovica
Center for Peace and Tolerance – CPT, Pristina
Association of Business Women “Avenija”, Laplje Selo
Center for Affirmative Social Action – CASA, North Mitrovica
Forum for Development and Multiethnic Cooperation – FDMC, Gracanica
Institute for Public Research – IJI, Gračanica
Humanitarian Center Mitrovica – HCM, North Mitrovica
New Social Initiative – NSI, North Mitrovica
Center for Social Initiatives – CSI
Communication for Social Development – CSD, Gracanica
NGO Aktiv, North Mitrovica
Gračanica Online, Gracanica

IBAR INICIJATIVA — Završna konferencija projekta
U petak, 27. novembra, u prostorijama Kuće Mira u Tutinu održana je završna konferencija projekta „Građanska platforma upravljanja slivom reke Ibar“, finansiranog od strane Open Society Foundations | Western Balkans.
Cilj projekta bio je da istraži mogućnosti saradnje na ekološkom, društvenom i delimično političkom nivou, kao i da otvori prostor za uklanjanje prepreka koje ometaju održivo upravljanje prekograničnim slivom reke Ibar.
Tokom projekta organizovane su četiri radionice u Mitrovici, Raškoj, Rožajama i Kraljevu.
Na konferenciji su predstavljene i dve stručne analize:
• dr Snežane Simić – Stanje vodnih ekosistema sliva i podslivova reke Ibar
• Dragana Roganovića – Potencijali, modeli saradnje i identifikacija aktera Građanske platforme
Skup je okupio organizacije i institucije iz čitavog regiona, kao i predstavnike ključnih opština sliva reke Ibar. Konferenciju su otvorili Emina Gusinac iz Opštine Tutin i Ljubiša Mijačić iz InTER-a a završne poruke dali su Nehat Sahiti iz Rožaja, prof. Nexhmedin Spahiu iz Mitrovice i Marko Vukomanović iz Raške.
Nakon formalnog dela, domaćini iz InTER-a i Opštine Tutin, zajedno sa Planinarskim udruženjem Beleg i Moto Klubom Tutin, organizovali su druženje i nastavak razgovora u predivnom ambijentu Moto Kluba Tutin.

Belgrade Office - Open Society Foundations Western Balkans

🤝 KONFERENCIJA „U SUSRET SPORAZUMU”

📅 13. novembar 2025. | 📍 Sava Centar, Beograd

Radna grupa za Poglavlje 35 i InTER organizuju konferenciju „U SUSRET SPORAZUMU“ o budućnosti dijaloga između Beograda i Prištine.

Tri tematska panela donose ključne poruke o dijalogu, izborima i perspektivama saradnje.

📌 Konferencija se organizuje u okviru projekta “Podrška organizacijama civilnog društva u praćenju i transparentnosti dijaloga između Srbije i Kosova” koji realizuje Institut za teritorijalni ekonomski razvoj-InTER uz podršku regionalnog projekta – Civilno društvo za povezan Zapadni Balkan. SMART Balkan projekat sprovode Centar za promociju civilnog društva , Center for Research and Policy Making .mk i Institute for Democracy and Mediation .albania a finansijski podržava Ministarstvo spoljnih poslova Kraljevine Norveške .

”

—————-
English version

🤝 CONFERENCE „TOWARDS THE AGREEMENT“

📅 November 13, 2025 | 📍 Sava Center, Belgrade

The Working Group of the National Convention on the EU for Chapter 35 and InTER are organizing the conference “Towards the Agreement” on the future of dialogue between Belgrade and Pristina.

Three thematic panels will deliver key messages on dialogue, elections, and prospects for cooperation.

📌 The conference is organized within the project “Support to Civil Society Organizations in Monitoring and Ensuring Transparency of the Dialogue between Serbia and Kosovo,” implemented by the Institute for Territorial and Economic Development – InTER, with support from the regional project – Civil Society for a Connected Western Balkans. The SMART Balkans project is implemented by the Center for the Promotion of Civil Society (), Center for Research and Policy Making (.mk), and Institute for Democracy and Mediation (.albania), and financially supported by the Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Norway .

🤝 KONFERENCIJA „U SUSRET SPORAZUMU“ – DIJALOG IZMEĐU BEOGRADA I PRIŠTINE U FOKUSU (English version below⬇️)

📅 13. novembar 2025.
📍 Sava Centar, Beograd

🛎Radna grupa NNacionalni konvent o EUza Poglavlje 35 i Institut za teritorijalni ekonomski razvoj – InTER organizuju konferenciju „U susret Sporazumu“ 13. novembra u Sava Centru.

Program konferencije obuhvata tri tematska panela:
✔️„Ima li Dijalog budućnost, ima li budućnosti u Dijalogu?“
✔️ „Dijalog u izbornim godinama“
✔️„Integracija ili dezintegracija – budućnost zdravstva, školstva i socijalne zaštite (policije i pravosuđa)”

Konferencija se organizuje u okviru projekta “Podrška organizacijama civilnog društva u praćenju i transparentnosti dijaloga između Srbije i Kosova” koji realizuje Institut za teritorijalni ekonomski razvoj-InTER uz podršku regionalnog projekta SSMART Balkans– Civilno društvo za povezan Zapadni Balkan. SMART Balkan projekat sprovode Centar za promociju civilnog društva (CPCD), CCenter for Research and Policy Making(CRPM) i Institute for Democracy and Mediation (IDM) a finansijski podržava Ministarstvo spoljnih poslova Kraljevine Norveške. NNorwegian Embassy in Belgrade
--------

🤝 CONFERENCE “TOWARDS THE AGREEMENT” – DIALOGUE BETWEEN BELGRADE AND PRISTINA IN FOCUS

📅 November 13, 2025
📍 Sava Center, Belgrade

🛎 The Working Group of the National Convention on the European Union for Chapter 35 and the Institute for Territorial Economic Development – InTER are organizing the conference “Towards the Agreement”, to be held on November 13 at the Sava Center in Belgrade.

The conference program includes three thematic panels:
✔️ Does Dialogue Have a Future, Does the Future Have a Dialogue?
✔️ Dialogue in Election Years
✔️ Integration or Disintegration – The Future of Health, Education, and Social Protection (Police and Judiciary)

The conference is organized within the project “Support to Civil Society Organizations in Monitoring and Transparency of the Dialogue between Serbia and Kosovo,” implemented by the Institute for Territorial Economic Development – InTER, with the support of the regional project SSMART Balkans– Civil Society for Shared Society in the Western Balkans.
The SMART Balkans project is implemented by the Center for Civil Society Promotion (CPCD), the CCenter for Research and Policy Making(CRPM), and the Institute for Democracy and Mediation (IDM), and financially supported by the Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Norway.
NNorwegian Embassy in Belgrade

🌍 Exploring how smart partnerships drive sustainability 🇸🇮

The second day of the study visit to Ljubljana, Slovenia within the project “Implementing Good Governance Principles in Public-private partnerships projects – GO PPP”, supported by the program, focused on public-private partnership projects in the field of energy efficiency.

Participants met with the founders of the Institute for Public-Private Partnership Slovenia and Ms. Petra Šeme, Head of Energy Management Office, City of Ljubljana, who presented the city’s innovative PPP initiatives in energy renovation and sustainable infrastructure.

The participants were also warmly welcomed by the Mayor of Ljubljana, Mr. Zoran Janković. After the meetings, participants visited several energy-efficient buildings and renovation projects, as well as the M-Bike system, showcasing Ljubljana’s commitment to green urban development.
The project GO PPP is supported by the grant from the regional project “Civil Society for Shared Society in the Western Balkans, implemented by , .mk and .albania with the financial support od Norwegian Ministry of Foreign Affairs .
An inspiring day full of learning, exchange, and new ideas for promoting sustainable and efficient PPP models across the region! 💡🌿🚴‍♀️