Urban Point - Landscape Architecture

Βιοποικιλότητα, η ασπίδα πίσω από την ομορφιά της Αθήνας

Υπάρχουν στιγμές μέσα στο χρόνο που η αρχιτεκτονική υποχωρεί μπροστά στη φύση. Είναι εκείνες οι λίγες εβδομάδες που ορισμένα δέντρα ανθίζουν, μετατρέποντας γκρίζες λεωφόρους σε ανθισμένα ποτάμια. Ο τουρισμός των ανθέων (floral tourism) δεν είναι μια ρομαντική ιδέα, αλλά ένας ισχυρός μοχλός οικονομίας και μια βαθιά ανάγκη των κατοίκων της πόλης να συνδεθούν με το εφήμερο και το ωραίο.
Σε όλο τον κόσμο, συγκεκριμένα είδη δέντρων έχουν γίνει τοπόσημα. Στην Ιαπωνία, οι Κερασιές που συμβολίζουν την εφήμερη φύση της ζωής. Στη Νότια Αφρική και την Αυστραλία, οι Γιακαράντες βάφουν τους δρόμους με μοβ χρώμα, ενώ στο Μπουένος Άιρες, οι Τιπουάνες που καλύπτουν με κίτρινα άνθη (χρυσή βροχή), τις λεωφόρους.
Η Αθήνα έχει μπει δυναμικά σε αυτόν τον παγκόσμιο χάρτη των ανθισμένων τοπόσημων. Η πραγματική μαγεία της Αθήνας όμως δεν εξαντλείται σε ένα είδος δέντρου ή σε ένα μόνο χρώμα, ούτε σε μια ινσταγκραμική μόδα. Η πόλη διαθέτει μια εντυπωσιακή παλέτα δέντρων που προσελκύουν το ενδιαφέρον μας, μέσω της αλληλουχίας της ανθοφορίας τους, που διαρκεί μήνες. Αυτό κάνει την Αθήνα μοναδική με τη δική της ταυτότητα.
• Οι Νεραντζιές είναι αυτές που φέρνουν την άνοιξη, με το μεθυστικό τους άρωμα να συνοδεύει τα πάθη του Χριστού.
• Οι Κουτσουπιές παίρνουν τη σκυτάλη με το έντονο φούξια χρώμα τους, να γεμίζει τα κλαδιά τους.
• Οι Ψευδακακίες φωτίζουν τα βράδια και γεμίζουν την ατμόσφαιρα με γλυκό άρωμα.
• Οι Μποχίνιες, τα δέντρα-ορχιδέες, με τα εντυπωσιακά ροζ άνθη τους, δίνουν έναν εξωτικό και σπάνιο χαρακτήρα στην πόλη.
• Οι Γιακαράντες προσφέρουν τη μεγάλη μοβ κορύφωση καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι
• Οι Γαζίες, με τα αρωματικά κίτρινα άνθη τους, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη νεοκλασική ομορφιά και την ιστορική μνήμη της Αθήνας.
Παρόλα αυτά όμως, τα τελευταία χρόνια, φαίνεται να ζούμε την μόδα της Γιακαράντας, η Αθήνα έχει γεμίσει με νέα φυτά Γιακαράντας, τα οποία φυτεύονται παντού, σε κεντρικούς άξονες όπως η Βασιλίσσης Σοφίας, η Βας. Κωνσταντίνου, σε μικρά πάρκα, μεγάλα πάρκα, πλατείες, ιδιωτικούς κήπους κλπ.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει να φαίνεται το πρόβλημα. Η υιοθέτηση ενός μοντέλου μαζικών φυτεύσεων με αποκλειστικό γνώμονα τον εφήμερο εντυπωσιασμό αποτελεί μια στρατηγικά ριψοκίνδυνη επιλογή. Η αστική μονοκαλλιέργεια καθιστά το αστικό πράσινο εξαιρετικά ευάλωτο σε παθογόνους οργανισμούς. Σε ένα τέτοιο εύθραυστο σύστημα, μια και μόνο ασθένεια αρκεί για να προκαλέσει αλυσιδωτή κατάρρευση, αφανίζοντας ολόκληρες δενδροστοιχίες. Το έχουμε άλλωστε ζήσει με τους Φοίνικες, με τις Μουριές και θα έπρεπε να παραδειγματιστούμε.
Πέρα από τους βιολογικούς κινδύνους, υπάρχει και μια αισθητική παγίδα, ένα τοπόσημο παύει να έχει ενδιαφέρον όταν βρίσκεται παντού. Η γοητεία της Γιακαράντας στο Ζάππειο ή την οδό Ρηγίλλης έγκειται ακριβώς στο ότι αποτελεί μια ιδιαίτερη, εντοπισμένη «έκπληξη» μέσα στον αστικό ιστό. Αν η πόλη μετατραπεί σε μια ατέρμονη, ομοιόμορφη μοβ γραμμή, η ιδιαιτερότητα χάνεται. Η φύτευση της Αθήνας πρέπει να βασίζεται στην ποικιλομορφία και στις εναλλαγές.
Πρέπει να γίνει σαφές ότι η επιλογή των φυτικών ειδών στον αστικό ιστό πρέπει να είναι αποτέλεσμα εξειδικευμένης μελέτης από επιστήμονες (γεωπόνους, δασολόγους και αρχιτέκτονες τοπίου), οι οποίοι μπορούν να συνεκτιμήσουν όλους τους παράγοντες και να βάλουν τις προδιαγραφές, που θα βοηθήσουν τα δέντρα να ευδοκιμήσουν μέσα στο δύσκολο αστικό περιβάλλον.
Και βέβαια είναι απαραίτητο να δρομολογηθούν πιλοτικές φυτεύσεις νέων ειδών δέντρων, τα οποία, σε συνδυασμό με τα δοκιμασμένα προσαρμοσμένα είδη, θα δώσουν στην Αθήνα μια νέα προοπτική ανθεκτικότητας.

Σταυρούλα Κατσογιάννη
Γεωπόνος – Αρχιτέκτων τοπίου MSc

Το φετινό Πάσχα ας γίνει η αφετηρία για έναν κόσμο πιο φωτεινό, πιο ειρηνικό, πιο αλληλέγγυο. Σας ευχόμαστε Καλή Ανάσταση με υγεία, και αγάπη!!!

Πολιτικές αστικού Πρασίνου και ο ρόλος των Γεωτεχνικών, η ομιλία μου στο 1ο Συνέδριο της ΠΕΕΓΕΠ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ
Eκ μέρους του Δ.Σ της ΠΕΕΓΕΠ σας καλωσορίζω στο 1ο Πανελλήνιο συνέδριο για το Αστικό Πράσινο, προσωπικά νιώθω ιδιαίτερα χαρούμενη που συναντόμαστε σήμερα εδώ, επιστήμονες από όλη την Ελλάδα, για να μοιραστούμε γνώση αλλά και αγωνίες.
Σε μια εποχή που το Πράσινο αποτελεί ανάγκη για την κοινωνία και η συμβολή του στην ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα των πόλεων, είναι αδιαμφισβήτητη, στην Ελλάδα το Πράσινο εξακολουθεί, εκτός ελαχίστων φωτεινών εξαιρέσεων να αντιμετωπίζεται σαν καλλωπιστικό στοιχείο και σαν εμπόδιο. Το Πράσινο δεν αντιμετωπίζεται σαν υποδομή και περιουσιακό στοιχείο της πόλης, με αποτέλεσμα να υποβαθμίζεται χρόνο με το χρόνο, λόγω ελλιπούς χρηματοδότησης, κακοδιαχείρισης, και έλλειψης οράματος.
Συνολικά Νομοθεσία για το αστικό Πράσινο δεν υπάρχει και ότι υπάρχει διαχέεται μέσα σε νομοθετήματα περιβαλλοντικά, δασικά, σε προεδρικά διατάγματα, κτηριοδομικούς κανονισμούς κλπ.
Όπως δεν φαίνεται να υπάρχει και μια σταθερή πολιτική για το αστικό πράσινο. Κάποιες κατευθύνσεις χαράχτηκαν από τους Οργανισμούς Ρυθμιστικού σχεδίου και τα Ρυθμιστικά σχέδια Αθήνας και Θεσσαλονίκης όπου έβαλαν το ζήτημα της προστασίας του περιβάλλοντος και την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος και των χώρων Πρασίνου.
Και ενώ οι προκηρύξεις, οι διαγωνισμοί ανάπλασης δημόσιων χώρων, πρωταρχικά, στοχεύουν στην περιβαλλοντική και βιοκλιματική αναβάθμιση των υπό διαμόρφωση χώρων.
Στην πραγματικότητα τα έργα στο δημόσιο χώρο διακρίνονται από έλλειψη ουσιαστικής μελέτης των αναγκών της κοινωνίας και της ιστορίας του τόπου, συχνά μεμονωμένες, αποσπασματικές, ασύνδετες και με πολύ πολύ μπετό.
Και μέσα σε αυτές τις συνθήκες έρχεται η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία που πρωταρχικό στόχο έχει να καταστήσει την Ευρώπη ουδέτερη για το κλίμα το 2050. Ενώ αυτή τη χρονιά το 2024 ψηφίστηκε από το Ευρωκοινοβούλιο ο νόμος για την αποκατάσταση της φύσης
Νόμος ο οποίος δεν μιλάει πλέον μόνο για προστασία όσων οικοσυστημάτων παραμένουν σε καλή κατάσταση, αλλά για επαναφορά της υποβαθμισμένης φύσης Και πιο Συγκεκριμένα:
Τα κράτη μέλη της ΕΕ μέσα σε αυτά και η Ελλάδα υποχρεούνται μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, μέχρι το 2026 να καταρτίσουν εθνικά σχέδια αποκατάστασης.
Ενώ ως το 2030 σύμφωνα πάντα με τον παραπάνω νόμο θα πρέπει να μην απωλέσουμε κανένα χώρο Πρασίνου και να αυξήσουμε το ποσοστό του Πρασίνου και ιδιαίτερα δέντρων.
Εδώ λοιπόν μας δίνετε μια σπουδαία ευκαιρία Μια σπουδαία ευκαιρία να χαράξουμε πολιτική για το Αστικό Πράσινο
Γιατί δεν μιλάμε απλώς για αύξηση πρασίνου αλλά μιλάμε για την ενίσχυση της βιωσιμότητας των πόλεων, την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, την διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων και κατ επέκταση την ενίσχυση της ανθρώπινης ευημερίας
Ζητούμενα στην χάραξη αυτού του σχεδίου θα αποτελούν
• Η αύξηση του ποσοστού αλλά και της ποιότητας του πρασίνου
• Η άρση της ανισοκατανομής του υφιστάμενου ποσοστού πρασίνου, προς όφελος των επιβαρυμένων κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά περιοχών της Πόλης
• Η σύνδεση των πράσινων χώρων και λειτουργιών της πόλης
• Η βελτίωση των βιοκλιματικών συνθηκών στην πόλη
• Η εξοικονόμηση των φυσικών πόρων
• Η προστασία και αύξηση της Βιοποικιλότητας – Ανθεκτικότητας
• Η αντιμετώπιση πλημμυρικών φαινομένων και φαινομένων ξηρασίας
• Η εξυγίανση τόσο του εδάφους αλλά και της ατμόσφαιρας
Μιλάμε λοιπόν για χάραξη νέας λογικής για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη διαχείριση των έργων πρασίνου, λογική που ασπάζεται τις λύσεις βασισμένες στη φύση.
Πολλά λοιπόν πρέπει να γίνουν και πολλά πρέπει να αλλάξουν
Και πρώτα από όλα προτείνουμε την
Δημιουργία ξεχωριστού τμήματος στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, με αρμοδιότητα τη νομοθέτηση, εποπτεία και διαχείριση του Αστικού Πρασίνου.
Σαν γεωτεχνικοί γνωρίζουμε πως μπορούν να υλοποιηθούν όλα τα παραπάνω, Γνωρίζουμε τα προβλήματα και τις αιτίες που τα προκαλούν
‘Έχουμε χρέος λοιπόν να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων να προτείνουμε, να υποδείξουμε, να συστήσουμε, να μελετήσουμε. Ξεκινώντας ο καθένας από το δικό του επαγγελματικό του μετερίζι,
Η ΠΕΕΓΕΠ έχει χρέος να κάνει το ίδιο, άλλωστε το έχει αποδείξει πολλές φορές, εκπαιδεύοντας τα μέλη της, εκπονώντας προτάσεις, παρεμβαίνοντας, ανοίγοντας συνεργασίες με επιστημονικούς φορείς και βέβαια διασφαλίζοντας τα επαγγελματικά δικαιώματα των μελών της. Παλεύει και επιδιώκει να είναι Παρούσα Από τα πιο απλά μέχρι τα πιο μεγάλα
1. Από την Άμεση επικαιροποίηση των Εθνικών Προδιαγραφών για τα Δημόσια Έργα και Εργασίες Πρασίνου καθότι είναι εκτός των διεθνών τεχνολογικών εξελίξεων.
2. Τον Εξορθολογισμό όλων των Αναλυτικών Τιμολογίων Έργων Πρασίνου, καθότι είναι υποκοστολογημένα και δεν επιτρέπουν την ποιοτική υλοποίηση των Έργων Πρασίνου.
3. Έως την Υποχρεωτική παρουσία Γεωτεχνικών μελετητικών και εργοληπτικών πτυχίων σε δημόσιες αναθέσεις και συμβάσεις μελετών και κατασκευής όλων των έργων που περιλαμβάνουν μελέτη, εγκατάσταση και/ή διαχείριση πρασίνου.
Γιατί όλα αυτά δεν αποτελούν συνδικαλιστικές διεκδικήσεις, αποτελούν προτάσεις προς όφελος της κοινωνίας.
Ένα τρανταχτό παράδειγμα είναι ότι δεν αρκούν οι εξαγγελίες για φυτεύσεις χιλιάδων νέων δέντρων που θα φυτευτούν αν δεν έχουν γίνει σοβαρές μελέτες που τηρούν προδιαγραφές άλλωστε τα νεοφυτεμένα δέντρα εμφανίζουν και μεγάλο ποσοστό θνησιμότητας. Μελέτη στο Λονδίνο καταγράφει ότι το 30-50 τοις εκατό των αστικών δέντρων που φυτεύονται δεν φτάνουν την ηλικία των 10 χρόνων.
Οι πολιτικές της τοπικής αυτοδιοίκησης διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη του αστικού πρασίνου. Υπάρχουν δήμοι που έχουν να επιδείξουν σημαντικό έργο, ωστόσο, η εφαρμογή της πολιτικής τους παρεμποδίζεται ή περιορίζεται από μια σειρά παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης πόρων και διαδικασιών. Πόροι που μπορούν να διεκδικηθούν μέσα από το συνολικό σχεδιασμό για την πόλη τους και να αποφεύγονται φαινόμενα όπου ο σχεδιασμός θα στήνετε σε τοπικό επίπεδο με βάση τα χρηματοδοτικά προγράμματα. Αλλά και διαδικασίες που πρέπει να αλλάξουν όπως ότι οι υπηρεσίες πρασίνου θα πρέπει να συναποαφασιζουν με τις τεχνικές υπηρεσίες και να μην είναι οι τελικοί αποδέκτες προειλημμένων αποφάσεων.
Θα έχουμε την ευκαιρία να αναλύσουμε ναι να συζητήσουμε πολλά περισσότερα στην αυριανή στρογγυλή τράπεζα και σας καλώ να είστε μαζί μας.
Είμαι σίγουρη ότι σήμερα και αύριο θα ακούσουμε και θα δούμε πολύ σημαντικές επιστημονικές μελέτες, καλές πρακτικές, καινοτόμα έργα, θα ανταλλάξουμε απόψεις, θα συζητήσουμε προβλήματα και θα αναζητήσουμε λύσεις.
Εύχομαι τη Δευτέρα που όλοι θα επιστρέψουμε στην επαγγελματική μας καθημερινότητα να νιώθουμε λίγο ψηλότεροι και λιγότερο μόνοι.
Σας ευχαριστώ πολύ
youtube.com/watch?v=OPgFlszxjTY&si=kmUCuI---7-ifzLX&fbclid=IwY2xjawNrMIBleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFqSW9zRXpleUZNb21jV0lmAR5VEWAZ70UJyAnZzyBrUeQBmFBBsCfxe3PaBxoHEiFMwQiYH17jNDKyVqJUyg_aem_r0bGpVlSJ3hNqGQRnv9YIA&brid=Ah7pkML7R2YTxa3b738ASg

Πολιτικές Αστικού Πρασίνου και ο ρόλος των Γεωτεχνικών. Σ. Κατσογιάννη 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο “Το πράσινο στο αστικό περιβάλλον». Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 22-23 Νοεμβρίου 2024. Διοργάνωση Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεω...

Το έργο στο οποία συμμετείχα, με αντικείμενο «Τρεις Αστικές Πλατείες και Τέσσερις Πράσινες Διαδρομές» έχει συμπεριληφθεί στη shortlist των 2025 SHARE Architecture Awards στην κατηγορία Future Projects – Urban Landscape.
Τα έργα περιλαμβάνουν έργα Πράσινων και Μπλε Υποδομών με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας των αστικών οικοσυστημάτων, τη βελτίωση της ανθεκτικότητας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, να προσφέρουν οφέλη για την ποιότητα του αέρα, θετικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, κλπ.
Ένα έργο καινοτόμο που ευχομαι να υλοποιηθεί. ARCHITECTURAL CREDITS DATSARCH, Architectural and Landscape Design Team: D. Tsagaraki (Lead Architect), E. Telitzidis, M. Polyzos, P. Adrianos, I. Kalyvioti, A. Printziou, P. Thomopoulou, A. Nikoloudaki, C. Zinelis.

PROJECT TEAM
Green and Blue infrastructure Consultant: Prof. H. Dreiseitl,
Soft Landscaping: St.Katsogianni,
Climate Study-Simulations-Monitoring System: A. Chatzidimitriou, K. Laskos, Hydrological Design: D.Zarris, ADK,
E/M Infrastructure: EMG, SIMVOLI,
Lighting Design: LUNN,
Structural Engineering: ADK, T. Thomopoulos,
Traffic Study: I. Nikolaidis, E. Perimeni,
Topographic Survey-Grading study: A. Koutroubis, CBA: VIS-Consultants.
CLIENT OR OWNER NAME:
Municipality of Athens

Δείτε το πλήρες έργο στην πλατφόρμα SHARE:
https://awards.share-architects.com/projects/three-urban-squares-four-green-routes/?fbclid=IwY2xjawNPIrRleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFqSW9zRXpleUZNb21jV0lmAR56xVk7rV6btZ13Dx1RE3i-tPET8bT6f48BfC8aNWgmLQAT5cp0Pbz2oaLiRA_aem__filBlnBPzleMPMe5sN00Q

Σήμερα στα Νέα, "τα δέντρα πεθαίνουν στο Φιλοπάππου", άρθρο της Ιφιγένειας Βιρβιδάκη, στο οποίο συμπεριλαμβανει και τις δικές μου απόψεις για την ορθή διαχείριση του λόφου.

Τα δέντρα πεθαίνουν στου Φιλοπάππου - ΤΑ ΝΕΑ Αυτοψία των «ΝΕΩΝ» - Εικόνες εγκατάλειψης στον λόφο - Τι σχεδιάζει να κάνει ο Δήμος για να πρασινίσει ξανά