Science Museum

મગફળી 'ભગવાનના પ્રસાદ'માંથી 'ગરીબોની બદામ' કેવી રીતે બની?

16મી સદી પહેલાં ખાણીપીણીની દુનિયા કેવી હતી તેની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે.

ઇટાલિયન ખાણું ટમેટાં વિના બનતું હતું; ફ્રાન્સમાં બટેટાં મળતાં નહોતાં; હંગેરીના લોકો નહોતા જાણતા પેપરિકા એટલે કે લાલ શિમલા મિર્ચનો સ્વાદ; પૂર્વના લોકોને હજી તીખાતમતમતા ભોજનની આદત પડી નહોતી અને સ્વિસ ચૉકલેટ બનતી નહોતી.

અમેરિકા ખંડ અજાણ્યો હતો અને ક્રિસ્ટોફર કૉલંબસ ત્યાં પહોંચ્યા પછી ત્યાંથી શાકભાજી સહિતની વનસ્પતિઓ યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયામાં ધીમે ધીમે પહોંચવા લાગી અને સમગ્ર દુનિયાની ખેતીની પદ્ધતિ બદલાઈ ગઈ.

અમેરિકાના ખંડમાંથી મળેલી અને જગતમાં પહોંચેલી વનસ્પતિની યાદી સ્વાદિષ્ટ અને પૌષ્ટિક હોવા સાથે વૈવિધ્યપૂર્વ પણ છે.

મગફળી તાજી હોય ત્યારે શેકીને ખાઈએ કે તેને ખારીસીંગ કરીને ખાઈએ કે પછી તેની ચિકી બનાવીએ માંડવીના દાણા વિના સ્વાદિષ્ટ દાળ અને દાળઢોકળી અધૂરાં જ રહે. સિંગતેલ તો ખરું જ, પણ આમ છતાં મગફળી વિશે આપણે ભાગ્યે જ ખાસ કંઈ જાણીએ છીએ.
મગફળી મૂળ તો દક્ષિણ અમેરિકાની છે અને 7,500 વર્ષ પહેલાં ત્યાં ઊગતી થઈ પણ નવાઈની વાત છે કે ઉત્તર અમેરિકામાં તે 200 વર્ષ પહેલાં જ પહોંચી.

નવાઈ લાગે તેવી વાત એ છે કે દક્ષિણ અમેરિકાથી તે યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયામાં ફેલાઈ અને તે પછી યુએસએમાં વવાતી થઈ.

મગફળી જે રીતે દુનિયાભરમાં ફેલાઈ છે તેના કારણે તેને જગતની સૌથી સફળ વસાહતી એટલે માઇગ્રેશન સ્ટોરી બટેટાની સફર સાથે સરખાવામાં આવે છે. બટેટાં કરતાંય મગફળી માનવજાતને વધારે ઉપયોગી સાબિત થઈ છે.

બહુ સહેલાઈથી ઊગી જાય છે, ગમે ત્યાં હેરફેર કરો બગડે નહીં અને પૌષ્ટિક પણ એટલી જ.

જમીનની અંદર છુપાયેલા ખજાના જેવી છે મગફળી પણ બટેટાંથી જુદી પડે છે, કેમ કે બટેટાં પોતે છોડનાં મૂળ હોય છે, જ્યારે મગફળ મૂળની સાથે ઊગેલા ફળ જેવી છે.

"કુદરતની આ અનોખી રચના છે," એમ પાકશાસ્ત્રના નિષ્ણાત અને લેખક વૅનેસા વિલિગેસ કહે છે.