Dr GauRav Raiyani

ઇકોનોમિક સર્વે 2025-26 એ ભારતમાં ડાયાબિટીસને એક મોટા સ્વાસ્થ્ય જોખમ તરીકે ઓળખાવ્યું છે. દેશમાં નોન-કમ્યુનિકેબલ ડિસીઝ (NCD) માં ડાયાબિટીસ સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો છે. લગભગ 9 કરોડ પુખ્ત વયના લોકો તેનાથી પ્રભાવિત છે અને અનુમાન છે કે 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા 10 કરોડને વટાવી શકે છે.

સામાન્ય રીતે લોકો વધુ તરસ લાગવી, વારંવાર પેશાબ થવો, થાક લાગવો અને ધૂંધળું દેખાવું જેવા લક્ષણોને જ ડાયાબિટીસ માને છે. પરંતુ ત્વચા પર દેખાતા કેટલાક ફેરફારો પણ બ્લડ સુગરના અસંતુલનના પ્રારંભિક સંકેત હોઈ શકે છે. ચાલો જાણીએ તેના 7 મુખ્ય લક્ષણો વિશે:

ડાયાબિટીસ સાથે જોડાયેલા 7 સામાન્ય ત્વચા સંકેતો

1. ડાયાબિટીક ડર્મોપેથી (Diabetic Dermopathy) પગની પિંડીઓ પર નાના, ગોળ, કથ્થઈ અથવા લાલ ધબ્બા દેખાઈ શકે છે. તેમાં દુખાવો કે ખંજવાળ આવતી નથી, પરંતુ તે રક્તવાહિનીઓમાં ફેરફારનો સંકેત હોઈ શકે છે. રિસર્ચ મુજબ, 25% થી વધુ ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં રક્તવાહિનીઓ અને નસોના નુકસાનને કારણે ત્વચામાં આવા ફેરફાર જોવા મળે છે.

2. એકેન્થોસિસ નાઇગ્રિકન્સ (Acanthosis Nigricans) ગરદન, બગલ, જાંઘ અથવા આંગળીઓના સાંધા પર ઘેરા, જાડા અને મખમલી ધબ્બા દેખાવા તે ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સનો સંકેત હોઈ શકે છે. આ મેદસ્વીતા અને ડાયાબિટીસ સાથે જોડાયેલ મહત્વનો સંકેત છે.

3. ઘા રુઝાવવામાં વિલંબ (Slow Healing Wounds) જો કોઈ ઈજા કે ઘા જલ્દી મટતા નથી, તો તેનું કારણ નબળો રક્ત પ્રવાહ અને નસોનું નુકસાન હોઈ શકે છે. ઇમ્યુન સેલ્સની ગરબડને કારણે લાંબા ગાળાના ઘા બની શકે છે, ખાસ કરીને ડાયાબિટીક ફૂટ અલ્સર.

4. વારંવાર ફંગલ કે બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન બ્લડ સુગર વધવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે, જેના કારણે ફંગલ અને બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન વારંવાર થઈ શકે છે.

5. ખંજવાળ અને સૂકી ત્વચા (Itchy and Dry Skin) હાઈ બ્લડ સુગર શરીરના કોષોમાંથી પ્રવાહી ખેંચી લે છે, જેનાથી ત્વચા શુષ્ક અને ખંજવાળ વાળી બની શકે છે. રક્તવાહિનીઓની ક્ષતિને કારણે પરસેવો અને તેલનું સ્ત્રાવ પણ ઘટી જાય છે.

6. નેક્રોબાયોસિસ લિપોઇડિકા (Necrobiosis Lipoidica) આ એક દુર્લભ પણ ગંભીર સંકેત છે, જેમાં પિંડલીઓ પર ચમકદાર લાલ-કથ્થઈ કે પીળા ધબ્બા બને છે. ત્વચા પાતળી થઈ જવાથી અંદરની નસો પણ દેખાઈ શકે છે. આ લાંબા સમયથી ડાયાબિટીસ ધરાવતા દર્દીઓમાં વધુ જોવા મળે છે.

7. વિટિલિગો (Vitiligo - સફેદ ડાઘ) આ સ્થિતિમાં ત્વચાના કેટલાક હિસ્સાનો રંગ ઉડી જાય છે અને સફેદ ડાઘ પડે છે. ટાઇપ-1 ડાયાબિટીસ એક ઓટોઇમ્યુન બીમારી હોવાથી આવા દર્દીઓમાં વિટિલિગો થવાની શક્યતા વધુ રહે છે.

હદય રોગ વિશે સામાન્ય માહિતી

ઘઉંની સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસર