Thisara Ranjeewa

ෆිබොනාච්චි (Fibonacci) යනු ඉතාලි ජාතික ගණිතඥයෙකු වූ ලියනාඩෝ පිසානෝ (Leonardo Pisano) ගේ අන්වර්ථ නාමයයි. ඔහු 1170 දී පමණ ඉතාලියේ පිසා (Pisa) නගරයේ උපත ලබා 1250 දී පමණ මියගිය බවට විශ්වාස කෙරේ. ෆිබොනාච්චි යනු "බොනාච්චිගේ පුත්‍රයා" යන අර්ථය දෙන නමකි.
ෆිබොනාච්චි ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත්තේ විශේෂයෙන්ම ඔහු විසින් හඳුන්වා දුන් ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමය (Fibonacci Sequence) සහ යුරෝපයට හින්දු-අරාබි සංඛ්‍යා පද්ධතිය (Hindu-Arabic numeral system) හඳුන්වා දීම හේතුවෙනි.
ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමය (Fibonacci Sequence)
ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමය යනු සෑම සංඛ්‍යාවක්ම පෙර සංඛ්‍යා දෙකේ එකතුවෙන් සෑදෙන අනන්ත සංඛ්‍යා අනුක්‍රමයකි. එය සාමාන්‍යයෙන් 0 සහ 1 න් ආරම්භ වේ.

අනුක්‍රමය මෙසේ දිව යයි:
0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, ...
* 0 + 1 = 1
* 1 + 1 = 2
* 1 + 2 = 3
* 2 + 3 = 5
* 3 + 5 = 8
* ...මේ ආකාරයට

මෙම අනුක්‍රමය, ෆිබොනාච්චි විසින් ඔහුගේ "Liber Abaci" (ගණනය කිරීමේ පොත) නම් කෘතියේදී හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙය හඳුන්වා දීමට ඔහු හාවන් ප්‍රජනනය පිළිබඳ ගැටලුවක් ආදර්ශයට ගත්තේය.
ෆිබොනාච්චිගේ වැදගත්කම සහ දායකත්වයන්

හින්දු-අරාබි සංඛ්‍යා පද්ධතිය යුරෝපයට හඳුන්වා දීම: ෆිබොනාච්චි ඔහුගේ "Liber Abaci" (1202) නම් කෘතිය හරහා යුරෝපයට 0 සිට 9 දක්වා සංඛ්‍යා, දශම ක්‍රමය සහ ස්ථාන අගය (place value) පද්ධතිය හඳුන්වා දුන්නේය. එකල යුරෝපයේ රෝම සංඛ්‍යා (Roman numerals) භාවිතා වූ අතර, මෙම නව පද්ධතිය ගණිතමය ගණනය කිරීම් වඩාත් පහසු කළේය. මෙය යුරෝපයේ වෙළඳාම, ගණකාධිකරණය සහ විද්‍යාවේ දියුණුවට මහත් පිටිවහලක් විය.

* ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමයේ යෙදීම්: මෙම අනුක්‍රමය ගණිතයේ පමණක් නොව, ස්වභාවධර්මයේ බොහෝ තැන්වල දක්නට ලැබේ.

* ශාක වර්ධනය: සූරියකාන්ත බීජ වල සැකැස්ම, පයින් කෝන් (pine cone) වල පෙති වල සැකැස්ම, ශාක පත්‍ර වල රටා සහ ගස් වල අතු බෙදීම වැනි දේ ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමය අනුගමනය කරයි.

* කලා හා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය: රන් අනුපාතය (Golden Ratio - ආසන්න වශයෙන් 1.618), ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමයේ අනුපාත (එක් සංඛ්‍යාවක් ඊට පෙර සංඛ්‍යාවෙන් බෙදූ විට ලැබෙන අගය) ලෙස දැකිය හැක. මෙම රන් අනුපාතය කලාවේ සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ සුන්දරත්වය හා සමතුලිතතාවය සඳහා භාවිතා වේ. (උදා: පැරණි ග්‍රීක සහ ඊජිප්තු ඉදිකිරීම්).

* පරිගණක විද්‍යාව: ඇල්ගොරිතම (algorithms) සහ දත්ත ව්‍යුහයන් (data structures) නිර්මාණය කිරීමේදී ෆිබොනාච්චි අනුක්‍රමය භාවිතා වේ.

* මූල්‍ය වෙළඳපොළ: කොටස් වෙළඳපොළේ මිල රටා විශ්ලේෂණය සඳහා ද ෆිබොනාච්චි මට්ටම් (Fibonacci retracement levels) භාවිතා වේ.

ෆිබොනාච්චිගේ දායකත්වය නූතන ගණිතය හා විද්‍යාවේ දියුණුවට අතිශයින් වැදගත් විය.