Amith Mathangadeerage Chartered Architects

"දිට්වා" ස්වභාවික විපතක් පමණක් ද?
"දිට්වා" සුළි කුණාටුව, මියගිය ජීවිත සහ ලංකාවේ ආපදා චක්‍රයේ විද්‍යාත්මක පසුබිම:
===================================
මේ මොහොතේ අපේ රට ඉතා ඛේදජනක තත්වයකට මුහුණ පා සිටිනවා. බෙංගාල බොක්කේ නිර්මාණය වූ අඩු පීඩන අවපාතය, "දිට්වා" සුළි කුණාටුව දක්වා වර්ධනය වීමත් සමඟ ඇද හැලෙන මහා වර්ෂාවෙන් ජීවිත 35 ක් පමණ අපට අහිමි වී තිබෙනවා. තවත් 15 දෙනෙක් පමණ අතුරුදහන්. මේ සංඛ්‍යා ලේඛන හුදු ඉලක්කම් නොව, අපේම සහෝදර ජනතාවගේ ජීවිතයි.
නමුත් කාලගුණය සහ පරිසර විද්‍යාව පිළිබඳ දත්ත විශ්ලේෂණය කරන විට පෙනී යන්නේ, මෙය හුදෙක් "ස්වභාවික විපතක්" (Natural Disaster) පමණක් නොවන බවයි. මෙය දශක ගණනාවක් තිස්සේ, පියවරෙන් පියවර නිර්මාණය වූ "මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා තීව්‍ර වූ ආපදාවක්" (Human-induced Disaster Amplification) ලෙස හැඳින්වීම වඩා නිවැරදියි.
ඇයි අපට මෙහෙම වුනේ? අපි විද්‍යාත්මකව සහ ඓතිහාසිකව මේ දෙස බලමු.
1. යටත් විජිත උරුමය සහ පාංශු අස්ථාවරත්වය (Colonial Legacy & Soil Instability)
වර්තමාන නායයාම් වල මූලාරම්භය සියවස් ගණනක් ඈතට දිව යන්නක්. යටත් විජිත සමයේ ඉංග්‍රීසින් මධ්‍යම කඳුකරයේ තිබූ ජල පෝෂක වනාන්තර (Cloud Forests) එළිපෙහෙළි කර කෝපි, තේ සහ රබර් වගාව ආරම්භ කළා. මෙම ස්වභාවික වනාන්තරවල මූල පද්ධතිය මගින් පස බැඳ තබා ගැනීම (Soil Cohesion) සහ ජලය භූගතව රඳවා ගැනීම සිදු කළා. එදා සිදු වූ දැවැන්ත වන විනාශය නිසා කඳුකරයේ පසෙහි ස්වභාවික ශක්තිය නැති වී ගියා. අද අධික වර්ෂාවකදී කඳු කඩා වැටෙන්නේ එදා දුර්වල වූ පස් ස්ථරයන්ට වර්තමාන ජල බර දරාගත නොහැකි නිසයි.
2. අවිධිමත් සංවර්ධනය සහ "Impervious Surfaces" (ජලය උරා නොගන්නා මතුපිට)
නිදහසින් පසු බලයට පැමිණි සෑම රජයක්ම අනුගමනය කළේ අන්තනෝමතික සංවර්ධන පිළිවෙතක්. නාගරීකරණයත් සමඟ පොළොවට ජලය උරා ගන්නා මතුපිට ප්‍රමාණය අඩු වී, කොන්ක්‍රීට් සහ තාර දැමූ බිම් (Impervious Surfaces) වැඩි වුනා.
ප්‍රතිඵලය: වර්ෂා ජලය පසට උරා ගැනීමට නොහැකිව, ඉතා වේගයෙන් මතුපිටින් ගලා ගොස් (Surface Runoff) පහත් බිම් යට කර දමනවා. අපේ කාණු පද්ධති නිර්මාණය කර ඇත්තේ දශක ගණනකට පෙර තිබූ අඩු වර්ෂාපතන දත්තවලට අනුවයි. ඒවාට වර්තමාන ජල ධාරිතාව දරාගත නොහැක.
3. ගංගා ද්‍රෝණි විනාශය සහ වැලි මාෆියාව
ගංගා ආශ්‍රිතව සිදුවන නීතිවිරෝධී වැලි ගොඩදැමීම නිසා ගංගා පතුල අනවශ්‍ය ලෙස ගැඹුරු වී ඉවුරු අස්ථාවර වී තිබෙනවා. මෙයින් ගංගාවේ ස්වභාවික ගලා යාමේ වේගය සහ රටාව (Hydrological Pattern) වෙනස් වී ඇති අතර, අධික වැස්සකදී ජලය පිටාර ගැලීම පාලනයකින් තොරව සිදු වෙනවා.
4. තෙත්බිම් විනාශය (Loss of Wetlands)
කොළඹ සහ තදාසන්න ප්‍රදේශවල ගංවතුරට ප්‍රධානම හේතුවක් වන්නේ මුතුරාජවෙල ඇතුළු තෙත්බිම් ගොඩකිරීමයි. තෙත්බිම් යනු ස්වභාවික "ස්පොන්ජ්" (Sponges) වර්ගයක්. අතිරික්ත ජලය රඳවා ගැනීමට තිබූ එම පරිසර පද්ධති විනාශ කිරීමේ වන්දිය අපි අද ගෙවමින් සිටිනවා.
5. දේශගුණික විපර්යාස (Climate Change) සහ සාගර උෂ්ණත්වය
සුළි කුණාටු ලංකාවට අලුත් දෙයක් නොවුනත්, ඒවායේ තීව්‍රතාවය වැඩි වීමට හේතුව දේශගුණික විපර්යාසයි.
ඉන්දියන් සාගරයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා වායුගෝලයට එකතු වන ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණය අධිකයි.
මේ නිසා "කෙටි කාලයක් තුළ අධික වර්ෂාපතනයක්" (High Intensity Rainfall) ලැබීමේ ප්‍රවණතාව වැඩි වී තිබෙනවා. (උදා: පැයක් තුළ මි.මී. 100 ඉක්මවූ වර්ෂා). අපේ යටිතල පහසුකම් මේ හදිසි ජල ප්‍රහාරයට ඔරොත්තු දෙන්නේ නැහැ.
අනාගතය වෙනුවෙන් අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?
මේ විනාශයෙන් ගැලවීමට නම් අප සම්ප්‍රදායික රාමුවෙන් මිදී විද්‍යාත්මක විසඳුම් වලට යා යුතුයි:
විද්‍යාත්මක ඉඩම් පරිහරණ ප්‍රතිපත්තිය (Scientific Land Use Policy): කඳුකරයේ අංශක 60ට වඩා වැඩි බෑවුම් සහිත ප්‍රදේශවල ඉදිකිරීම් සහ වගා කිරීම් වහාම නතර කර, පාංශු සංරක්ෂණය සඳහා නැවත වන වගාව (Reforestation) ආරම්භ කිරීම.
සොබාදහම පදනම් කරගත් විසඳුම් (Nature-based Solutions): ගංගා ඉවුරු ආරක්ෂා කිරීමට කොන්ක්‍රීට් බැමි වෙනුවට උණ බම්බු, කුඹුක් වැනි ශාක වැවීම සහ කඩොලාන පරිසර පද්ධති ආරක්ෂා කිරීම.
තෙත්බිම් නීතිය දැඩි කිරීම: ඉතිරි වී ඇති තෙත්බිම් සියල්ල රක්ෂිත ලෙස නම් කර ආරක්ෂා කිරීම.
Resilient City Planning (ආපදා ඔරොත්තු දෙන නගර සැලසුම්): දේශගුණික විපර්යාස දත්ත පදනම් කරගෙන අපගේ ජලාපවහන පද්ධති සහ නගර සැලසුම් නැවත සකස් කිරීම.
අප මේ මොහොතේ ආපදාවට පත් වූවන්ට සහන සලසන අතරම, මේ යථාර්ථය තේරුම් නොගතහොත්, සෑම වසරකම අපට සිදු වන්නේ මළ සිරුරු ගණන් කිරීමට පමණි.
අවධානය සඳහා -
ඉතිහාසය තුළ පාලකයන් දිගින් දිගටම සිදුකළ අන්තනෝමතික අවිදිමත් සංවර්ධන ක්‍රියාවලි නිසා අද රටක් ලෙස අපි සියලු දෙනාම වින්දිතයන් බවට පත්වී තිබේ. දැන්වත් රජයේ පාලකයන් සහ පරිසර වේදීන් ඇතුලු සත්‍යය තේරුම් ගත හැකි ජනතාවගේ ඇස් ඇර බැලිය යුතු කාලය එළඹ තිබෙන බව මේ ලිපිය තුලින් දන්වමි.
මියගිය සහ විපතට පත් සියලු ශ්‍රී ලාංකිකයින්ට මාගේ බලවත් ශෝකය!
මූලාශ්‍ර සහ දත්ත:
Department of Meteorology Sri Lanka - Weather Reports & Cyclone Tracking (2024/2025).
National Building Research Organisation (NBRO) - Landslide Risk Assessment Guidelines.
IPCC Sixth Assessment Report (Climate Change 2021: The Physical Science Basis) - South Asia Projections.
"Land Use Changes in the Central Highlands of Sri Lanka" - Research on Colonial Impact.
Disaster Management Center (DMC) Situation Reports - November 2025.
උපුටා ගැනීමකි...

-----𝘾𝒊𝙣𝒏𝙖𝒎𝙤𝒏 𝑳𝙞𝒇𝙚: 𝑺𝙤𝒖𝙩𝒉 𝑨𝙨𝒊𝙖’𝙨 𝙐𝒍𝙩𝒊𝙢𝒂𝙩𝒆 𝑳𝙪𝒙𝙪𝒓𝙮 𝘿𝒆𝙨𝒕𝙞𝒏𝙖𝒕𝙞𝒐𝙣 𝘿𝒆𝙨𝒊𝙜𝒏𝙚𝒅 𝒃𝙮 𝘽𝒓𝙞𝒕𝙞𝒔𝙝-𝙎𝒓𝙞 𝙇𝒂𝙣𝒌𝙖𝒏 𝑨𝙧𝒄𝙝𝒊𝙩𝒆𝙘𝒕 𝑪𝙚𝒄𝙞𝒍 𝑩𝙖𝒍𝙢𝒐𝙣𝒅 ----

Rising beside Beira Lake in Colombo, 'Cinnamon Life – City of Dreams' is Sri Lanka’s first integrated resort and South Asia’s largest private real estate project, valued at $1.2 billion.
Designed by world-renowned architect Cecil Balmond and built by Hyundai Engineering, it features 687 luxury rooms, the ultra-premium 'Nuwa' hotel by Melco Resorts, and 'South Asia’s largest casino'. With rooftop bars, fine dining, designer shopping, and panoramic city views, Cinnamon Life is redefining modern luxury in the region.