Green Corner

[ ] မြေဆွေးကန် Compost Stack

ကျနော် / ကျမတို့ ခြံ / အိမ်မှာက မြက်တွေ၊ သစ်ရွက်ခြောက်တွေ၊ တခြားသော Garden Waste တွေ၊ အပင်ခုတ်တာတွေ စတာလိုမျိုး အမှိုက်က အများကြီးထွက်တယ်။ မြေဆွေးသေချာလုပ်ချင်တယ်။ ဘယ်လိုလုပ်ရလဲ။

[ ] ပါဝင်ရမယ့်အချိုး
မြေဆွေး / သစ်ရွက်ဆွေးမြေဩဇာ / သစ်ဆွေးမြေဩဇာ ဘယ်လိုခေါ်ခေါ်ပေါ့။ တချို့က Black Gold တောင်ခေါ်ကြသေး။ ပြုလုပ်တဲ့အခါမှာ Carbon to Nitrogen Ratio, C:N ratio ဆိုတာက အရေးပါလာတယ်။ အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းက

1. နိုက်ထရိုဂျင်အဓိက ကြွယ်ဝတဲ့ အစိမ်း ( Green ) ရယ်၊
2. ကာဗွန်ကြွယ်ဝတဲ့ အခြောက်ရယ် ( Brown)
3. အပေါ်ကနှစ်ခုအလုပ်လုပ်နိုင်ဖို့ ပေါင်းစည်းလုပ်ဆောင်ပေးဖို့ မြေသား ( Black) ရယ်၊ လိုပါတယ်။
ဒီသုံးမျိုးက သူ့အချိုးအဆနဲ့သူ ရောစပ်ပြီး လုပ်ဆောင်ပေးရပါတယ်။

ဘိုကာရှီမှာ အားသာတာတခုက ဘယ်ဟာက ပမာဏပိုများတယ်ဆိုတာ ဂရုစိုက်နေစရာမလိုတာပါပဲ။
ကာဗွန်ရော နိုက်ထရိုဂျင်ရော ဘာနေနေ ဘယ်ဟာက ပိုများများ အရေးမကြီးဘူး။ ဘိုကာရှီမှာ EM သုံးထားတယ်။ အီးအမ်မှာ ပါဝင်တဲ့ အကျိုးပြုအနုဇီဝ လေးတွေက Equalizers တွေပဲ။ သူတို့က ထိန်းညှိလုပ်ဆောင်ပေးသွားတာမို့ အဆင်ပြေပြေ လွယ်လွယ်ကူကူနဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်တယ်။

[ ] How to Build လုပ်ဆောင်ပုံ
ဆိုတော့ လိုရင်းဖြစ်တဲ့ မြေဆွေးကန်လုပ်နည်း ပြောကြစို့ရဲ့။

ကျင်းတူးပြီး ပြုလုပ်နိုင်တယ်။
ကျင်းမတူးဘဲ မြေပေါ်မှာတင် ကန်ဆောက်ပြီး ပြုလုပ်နိုင်တယ်။ နှစ်သက်ရာရွေးချယ်ဖို့ပါ။

ကျင်းတူးမယ်ဆိုရင် ၄ ပေပတ်လည်၊ သို့ ၊ ရှည်ရှည်လိုချင်တာမျိုးဆို ၄ ပေ၊ ၆ ပေ လောက်အကျယ် တူးပါ။ (၃ ပေ၊ ၆ပေတော့ မတူးနဲ့ပေါ့😁)
ကျင်းမတူးဘဲ လုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ ဝါးကတ်လိုမယ်။ ဝါးတိုင်စိုက်၊ ဝါးတန်းတန်း၊ ပြီးတော့ ဝါးကတ်ကို ကပ်ချည်ပေါ့။ ဒါဆို အမှိုက်ကန်လေးလိုမျိုး ကန်လေးရသွားမယ်။
သစ်သားနဲ့လည်းရပါတယ်။ ဘိုကာရှီမြန်မာ မှာတော့ သစ်သားခုံ၊ ပဲလတ်ပြား တွေနဲ့ ဆောက်ပါတယ်။ ပဲလတ်ပြား လေးပြားကို ထောင်ပြီး ကြိုးချည်လိုက်ရင် ကန်လေးတကန်ရတာပါပဲ။
ဆိုတော့ ကိုယ်နှစ်သက်သလို မြေကြီးထဲကန်တူးတူး၊ မြေကြီးပေါ် ကန်ဆောက်ဆောက်၊ အဆင်ပြေရာ ရွေးချယ်ပါ။

[ ] သိထားသင့်တာလေးတွေ
မြေဆွေးကန်ပြုလုပ်ဖို့ရွေးချယ်ထားတဲ့နေရာက အရိပ်ရတဲ့နေရာဖြစ်ရင် ပိုကောင်းပါတယ်။ သစ်ပင်ရိပ်၊ သစ်ပင်ကြီးတွေအောက် စတာမျိုးပေါ့။
မိုးတွင်းမှာ မြေမှာတူးပြီးလုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ တွင်းနှုတ်ခမ်းလေးတွေ မြင့်မြင့်ထားသင့်ပါတယ်။ ရေမဝင်အောင်လို့ပါ။ မိုးရွာလို့ ရေအရမ်းဝင်သွားရင် မြေဆွေးကန်က ရေကန်လိုဖြစ်သွားမှာ။ ဒါဆို မြေဆွေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေက ရပ်ဆိုင်းသွားမယ်။ ​နှေးကွေးသွားမယ်။ အကျိုးမပြီး အချည်းနှီးဖြစ်သွားလိမ့်မယ်။ ဒါလေးသတိချပ်ဖို့လိုမယ်။

ဘိုကာရှီမှာ နမူနာလုပ်ထားတဲ့ Triple compost stack ဆိုတဲ့ သုံးကန်တွဲလေးရှိတယ်။ ပဲလတ်ပြား ၁၀ ပြား ပဲလိုတယ်။ ခြံကျယ် ဝန်းကျယ် ဥယျာဉ်နဲ့ ပန်းခြံနဲ့ နေရာလည်းရှိတယ်။ အမှိုက်လည်းထွက်တယ်။ မြေဆွေးလည်းလုပ်ချင်တယ်။ ဆိုတဲ့ လူများအတွက် နမူနာလုပ်ပေးထားတာ။
သုံးကန်တွဲထဲက တကန်က ယာယီ အမှိုက်သိုလှောင်ကန်။ ကျန်တဲ့ နှစ်ကန်က မြေဆွေး လုပ်တဲ့အခါ လည်ပတ်လုပ်ဆောင်ဖို့။ အလှည့်ကျ Rotation နဲ့ပေါ့။ ဒီလိုသဘောမျိုး။

[ ] How to compost မြေဆွေးလုပ်ပြီ
ကန်ဆောက်ပြီးရင် လုပ်နည်းကတော့ လွယ်သလားပေါ့။
1. သစ်ရွက်ခြောက်၊ Brown stuff ကာဗွန်ကြွယ်တာလေး ၆ လက္မလောက် တလွှာ တစ်ထပ်ထည့်။ ရေရွှဲရွှဲလောင်း။ EM ရှိရင် အီးအမ်နဲ့ စပ်ပြီးလောင်းပေး။
2. အစိမ်းအစို Green stuff နိုက်ထရိုဂျင်ကြွယ်ဝတာလေး အပေါ်က တလွှာထည့်။ မီးဖိုချောင်က ထွက်သမျှ အမှိုက်တွေကို အချဉ်ဖောက်ထားတာက Green ပဲပေါ့။ အစိမ်း အစိုအနေနဲ့ထည့်ပေါ့။
3. အပေါ်ကကျတော့ Black stuff အမဲ ဖြစ်တဲ့ မြေသား၊ မြေဆွေး၊ နွားချေး၊ ကြက်ချေး စတာတခုခုထည့်ပေါ့။ ပြီးရင် အပေါ်က ရေတခါထပ်လောင်းပေးပေါ့။
ဒီနည်းအတိုင်း ကန်မပြည့်မချင်းလုပ်ဆောင်သွားနိုင်တယ်။ တရက်ထဲနဲ့ကန်အပြည့်ဖြည့်ရမှာလား။ မလိုပါဘူး။ တရက်နည်းနည်းရှိ နည်းနည်းပေါ့။ လုပ်တဲ့အခါတိုင်းမှာသာ ခုလိုမျိုး သုံးလွှာ သုံးဆင့် သုံးလေယာ ပါအောင် လုပ်ပေး။

[ ] Time to be Ready
ဘယ်လောက်ကြာရင် သုံးလို့ရမှာတုန်း။
ဘိုကာရှီရယ်၊ အီးအမ်ရယ်ပါမယ်ဆိုရင် ၂ ပတ် နောက်ပိုင်း ဒီကန်ထဲက တူးယူပြီး အသုံးပြုနိုင်ပြီလို့ဆိုပါတယ်။
ဒီမှာကတော့ ၆ပတ် ကနေ ၈ ပတ်လောက်အထိ၊ ၂လပေါ့။ ထားပြီးမှ သုံးပါတယ်။

[ ] Maintenance
အရေးကြီးတာတခုက ခြောက်သွေ့ရာသီများဖြစ်ကြတဲ့ ဆောင်းနဲ့ နွေကာလမှာ မြေဆွေးကန်ကို တရက်ခြားတခါလောက်တော့ လိုအပ်သလို ရေလောင်းပေးရပါမယ်။ အစိုဓာတ်ကောင်းကောင်းရမှ မြေဆွေးလုပ်ငန်းစဉ် ထိရောက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်မှာမို့ပါ။
မိုးရာသီမှာတော့ ရေအရမ်းမဝင်သွားအောင် ဂရုစိုက် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းပေးရမှာပါ။ အစိုဓာတ်များလွန်းသွားတော့ လုပ်ငန်းစဉ်နှေးကွေးသွားတတ်လို့ပါ။ အရမ်းစိုနေတဲ့အခါ အခန့်မသင့်ရင် အနံ့ပါ ဆိုးတတ်ပါတယ်။
ဘိုကာရှီမြန်မာအနေနဲ့ကတော့ မြေကျင်းတူးတာထက် မြေပေါ်ကန်ဆောက်ပြီးလုပ်တာကို ပိုသဘောကျပါတယ်။လွယ်ပြီးလူသက်သာလို့ပါ။ ကျင်းတူးတာက ပိုပန်းပါတယ်။ လုပ်ငန်းစဉ်ကျလည်း နည်းနည်း ပိုနှေးကွေးပါတယ်။

[ ] Compost Harvesting မြေဆွေးကန်ဖော်မယ်
မြေပေါ်မှာ ဝါးကတ်၊ သစ်သားပြား စတာတစ်ခုခုနဲ့ ကန်လုပ်ပြီး မြေဆွေးလုပ်တဲ့အခါ၊ နှစ်လ နောက်ပိုင်း မြေဆွေးဖော်တော့မယ်ဆိုရင်၊ အဆင်ပြေတဲ့ဘက်ကနေ ကန်ကို တဘက်က လှပ်ပစ်လိုက်ပါ။ ဒီလိုလှပ်ရ ဖြုတ်ရ လွယ်အောင် သံမရိုက်ပါနဲ့။ အစကထဲက ကြိုးနဲ့ပဲချည်ပြီး ဆောက်ပါ။
တဘက်လှပ်ပြီး အပေါ်ယံကနေစ ဂေါ်ပြားနဲ့ ထိုးယူသုံးတာမျိုးမလုပ်ပါနဲ့။ ပေါက်ပြားနဲ့ ပေါက်ချပြီးသုံးပါ။ အမျိုးအစားက တမျိုးထဲထည့်ပြီး လုပ်ခဲ့တာမဟုတ်ပါဘူး။ ဆိုတော့ နှံ့နှံ့စပ်စပ် အစုံပါအောင်လို့
မြေဆွေးကန်ကို မွေးနေ့ကိတ်လှီးသလို အပိုင်းလိုက် တူးသုံးပေးပါ။ အပေါ်ယံလေးက စတင်ပြီး ဂေါ်ပြားနဲ့ ထိုးယူသုံးလိုက်ရင် မွေးနေ့ကိတ်ကို အပေါ်ပိုင်း သပ်သပ်လှီးစားသလိုမျိုးဖြစ်နေမယ်စိုးမိပါတယ်။ ဒါလေးတစ်ချက် သတိပြုဖို့ပါ။

[ ] Trainings
ဒီလောက်ဆို A Complete Guide to Bokashi Composting လို့တောင် ပြောလို့ရမယ် ထင်ပါတယ်။ သင်တန်းတက်ရင် ၂ နာရီအတွင်းမှာ ဒါတွေအကုန် အသေးစိတ် သေချာ သင်ပေးပါတယ်။ အခု ဘိုကာရှီမြန်မာ ပေ့ချ်မှာ မြန်မာလို သပ်သပ် ရေးတင်ထားသမျှအကုန်ဟာ သင်တန်းမှာ သင်ပေးတဲ့နည်းစနစ်တွေကို ရေးတင်ပေးတာပါ။ စိတ်ဝင်စားတယ်ဆို သင်တန်းမှာလဲ လူချင်းတွေ့၊ လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ကြည့်နိုင်အောင် ဖိတ်ခေါ်ပါတယ်။
လူချင်းတွေ့ဆွေးနွေးတာ သင်ယူတာကတော့ စာဖတ်တာ စာအုပ်နဲ့လုပ်ကြည့်တာမျိုးနဲ့တော့ ကွာခြားတာပေါ့။
1. တနဂ်နွေနေ့တွေမှာဆို Household Bokashi Training ရှိတတ်ပြီး၊
2. အဂ်ါနေ့တွေမှာတော့ Gardeners' Bokashi Training ရှိတတ်ပါတယ်။
ဟော်တယ်တွေ၊ စားသောက်ဆိုင်တွေ၊ နိုင်ငံတကာကျောင်းတွေ၊ ကုမ္ပဏီတွေ၊ စက်ရုံတွေ၊ NGO တွေ စတဲ့ မြို့ပေါ်က အဖွဲ့အစည်းကြီးတွေကိုလည်း Green and Clean အဖွဲ့အစည်းတွေ ဖြစ်စေဖို့ Organic (bio) Waste Management and Composting Trainings တွေ အထူးဝန်ဆောင်မှုပေးပါတယ်။

နယ်ဘက်ကိုလည်း ထွက်ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်နယ်ဘက်ကို သွားဖြစ်သည်ဖြစ်စေ သေချာပြီဆိုတာနဲ့ ကြိုတင် အသိပေးပါ့မယ်။ ဒါမှ ရန်ကုန်က မဟုတ်သူများလည်း လူချင်းတွေ့ဆွေးနွေးဖို့ အခွင့်ကြုံနိုင်အောင်လို့ပါ။

🏗 Concrete building နဲ႔ Steel Building​ေတြရဲ့​ေကာင္းက်ိဳး/ဆိုးက်ိဳးမ်ား
=================================================

🧱 Advantages of Concrete
-----------------------------------------
၁။ Compressive Strength ပိုမို​ေကာင္းမြန္​တယ္​။
၂။ မီး​ေလာင္​ဒဏ္​ကို Steel ထက္​ပိုၿပီး ခံနိုင္​တယ္​။
၃။ ျပင္​ဆင္​စရိတ္​နည္းနည္းနဲ႔ သက္​တမ္းတာရွည္​ခံနိုင္​တယ္​။
၄။ Dams, Piers, Footing တို့လိုမ်ိဳး Structural Types​ေတြအတြက္​ပိုၿပီး​ေတာ့ economical က်တယ္​။
၅။ Precast Structural Components​ေတြလို လိုခ်င္​တဲ့ ပုံစံကို သြန္း​ေလာင္းနိုင္​တယ္​။ Deflection ျဖစ္​ေပၚမွုနည္းနည္းနဲပ Rigid member​ေတြ တည္​ေဆာက္​နိုင္​တယ္​။

🧱 Disadvantages of Concrete
-------------------------------------------------
၁။ Tensile strength က Compressive strength​ေအာက္​၁၀ ပုံ ၁ ပုံခန႔္​နည္းတယ္​။
၂။​ေနာက္​ဆုံးလိုခ်င္​တဲ့ Strength ရရွိဖို့အတြက္​ေဖ်ာ္​စပ္​ရတာ​ေတြ (Mixing)၊ သြန္း​ေလာင္းရတာ​ေတြ(casting) နဲ႔ curing (အစိုဓာတ္​ထိန္းသိမ္းရတာ​ေတြ) စတာ​ေတြ လိုအပ္​ပါတယ္​။
၃။ ကြန္​ကရစ္​သြန္း​ေလာင္းဖို့အတြက္​ဆင္​ရတဲ့ formworks​ေတြရဲ့ ကုန္​က်စရိတ္​က ျမင့္​မားပါတယ္​။ formworks အတြက္​လိုအပ္​တဲ့ ပစၥည္း​ေတြနဲ႔ လုပ္​သားပညာရွင္​ခ​ေတြက သြန္း​ေလာင္းရတဲ့ ကြန္​ကရစ္​ရဲ့ ကုန္​က်စရိတ္​နီးပါးရွိပါတယ္​။
၄။ Steel နဲ႔ စာရင္​Compressive strength ပိုနည္းပါတယ္​။ ( materials​ေပၚမူတည္​ၿပီး​ေတာ့ 1း10 ခန႔္​ရွိပါတယ္​)။ အဲဒီအတြက္​ေၾကာင့္​အထပ္​ျမင့္​အ​ေဆာက္​အဦ​ေတြရဲ့ Column​ေတြဟာ ႀကီးမားတဲ့ Section​ေတြျဖစ္​လာပါတယ္​။
၅။ Live loads သက္​ေရာက္​မွု​ေတြနဲ႔ Shrinkage​ေတြ​ေၾကာင့္​concrete မွာ cracks​ေတြ​ေပၚလာပါတယ္​။

🏗 Advantages of Steel
---------------------------------------
၁။ Strength to weight ratio ျမင့္​မားပါတယ္​။
၂။ Steel structures​ေတြရဲ့ ဂုဏ္​သတၱိ​ေတြက uniform ျဖစ္​ပါတယ္​။ တသားတည္းျဖစ္​ၿပီး​ေတာ့ ႀကိဳတင္​ခန႔္​မွန္းနိုင္​မွု ပိုမိုျမင့္​မားတယ္​။
၃။High ductility ျဖစ္​တဲ့ အတြက္​ေၾကာင့္​ၿပိဳက်/ပ်က္​စီး​ေတာ့မဲ့ အ​ေျခအ​ေန​ေတြကို ႀကိဳတင္​ၿပီး လုံ​ေလာက္​တဲ့ သတိ​ေပးနိုင္​စြမ္းရွိပါတယ္​။
၄။ လြယ္​လြယ္​ကူကူ ျပန္​လည္​အသုံးျပဳနိုင္​ပါတယ္​။
၅။ Steel structure​ေတြဟာ concrete structure နဲ႔ စာရင္​သူ႔မွာပါဝင္​တဲ့ ပစၥည္း​ေတြနဲ႔ လြယ္​လြယ္​ကူကူ လ်င္​လ်င္​ျမန္​ျမန္​တည္​ေဆာက္​နိုင္​ပါတယ္​။
၆။ Steel structure တည္​ေဆာက္​ရာမွာ အျခားတည္​ေဆာက္​ေရးပစၥည္း​ေတြကို အသုံးျပဳျခင္းအားျဖင့္​ရာသီဥတု​ေၾကာင့္​ျဖစ္​လာမဲ့ အက်ိဳးသက္​ေရာက္​မူ​ေတြ နည္းနိုင္​ပါတယ္​။
၇။ နဂိုကတည္းက ရွိ​ေနတဲ့ Steel structure ကို ထပ္​ၿပီး တိုးခ်ဲ႕ဖို့ လြယ္​ကူပါတယ္​။
၈။ ျပဳျပင္​ထိန္းသိမ္းထားတဲ့ Steel frame​ေတြဟာ အကန႔္​အသတ္​မရွိ သက္​တမ္းရွည္​ၾကာနိုင္​ပါတယ္​။

🏗 Disadvantages of Steel
------------------------------------------
၁။ သံ​ေခ်းတက္​ၿပီး ထိခိုက္​လြယ္​တဲ့ အတြက္​ေၾကာင့္​သံ​ေခ်းမတက္​ဖို့ zic-rich paint နဲ႔ ထပ္​ၿပီး ကာကြယ္​ထားဖို့လိုအပ္​ပါတယ္​။အျခား structural materials​ေတြနဲ႔စာရင္​ျပင္​ဆင္​ထိန္းသိမ္းစရိတ္​ပိုမိုကုန္​က်နိုင္​ပါတယ္​။ Corrosion-resistance steel​ေတြကိုလည္းဘဲ သုံးဖို့လိုအပ္​ပါဦးမယ္​။
၂။ အပူခ်ိန္​ျမင့္​မား​ေလ​ေလ အက်ိဳးသက္​ေရာက္​မွုမ်ား​ေလ​ေလ ျဖစ္​တဲ့အတြက္​ေၾကာင့္​မီး​ေလာင္​ျခင္းဒဏ္​မွ ႀကိဳတင္​ကာကြယ္​ထားဖို့ လိုအပ္​ပါလိမ့္​မယ္​။
၃။ထပ္​ခါထပ္​ခါသက္​ေရာက္​ေနတဲ့ ၀န္​အား​ေတြ​ေၾကာင့္​faituage ျဖစ္​တာ​ေတြ၊ Stress concentration​ေတြပါဝင္​လာတဲ့အခါ structural details​ေပၚ မူတည္​ၿပီး structural steel​ေတြဟာ က်ိဳးလြယ္​ပဲ့လြယ္​ထိခိုက္​လြယ္​ပါတယ္​။
၄။ ပိုမိုသြယ္​လ်တဲ့ Compression member​ေတြ ပိုလာရင္​ဖိအား​ေၾကာင့္​တြန႔္​ေၾကပ်က္​စီးမွု​အႏၲရာယ္​ပိုမ်ားလာမွာပါ။ တခါတရံမွာ​ေတာ့ member​ေတြ ပိုမို​ေတာင့္​တင္းဖို့အတြက္​ထပ္​ေလာင္း ထည့္​ေပးရတာ ရွိလာတဲ့အခါ structure ဟာ ပုံမွန္​အ​ေနအထားမွာ ရွိမ​ေနတာ​ေတြ ျဖစ္​လာပါ​ေတာ့တယ္​။