Yes Doctor

Covid-19 vaccines and HIV

ပိုးကူးစက်ခံနေရသူများအတွက် Covid-19 vaccines ကာကွယ်ဆေးတွေဟာ အန္တရာယ်ကင်းရဲ့လား

လက်ရှိ စမ်းသပ်ထုတ်လုပ်ဆဲ နှင့် သုံးစွဲရန် အတည်ပြုပြီးသော Covid-19 vaccines ကာကွယ်ဆေးများသည် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးကူးစက်ခံနေရသူများ အပါအဝင် လူအများစုအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရပြီး အန္တရာယ်ကင်းသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။

Covid-19 vaccines ကာကွယ်ဆေးများကို စမ်းသပ်ကာလမှ လူသားများတွင် သုံးစွဲရန်အတွက် တိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်ခြင်း မပြုလုပ်မီ အထိ သက်ဆိုင်ရာပညာရှင်များမှ လူအများစုတွင် သုံးစွဲရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှု ရှိ/မရှိ ဆေးအမျိုးအစား တစ်ခုချင်းစီ၏ အချက်အလက်များကိုပြန်လည်စစ်ဆေးအတည်ပြု (data review) ပြီးဖြစ်သည်။ အဆိုပါ data review အရ Covid-19 vaccines ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံခြင်းကြောင့် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးကူးစက်ခံနေရသူသည် အခြားသူများထက် ပိုမိုအန္တရာယ်ရှိကြောင်း အချက်အလက် အထောက်အထားများ မတွေ့ရှိရပါ။

အဆိုပါ ကာကွယ်ဆေးများတွင် SARS-CoV-2 (COVID-19 ကိုဖြစ်ပေါ်စေသောဗိုင်းရပ်စ်) မှမျိုးရိုးဗီဇပစ္စည်းအချို့ပါဝင်သည်။ ၄င်းတို့မှ လူ့ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်ကိုမြှင့်တင်ပေးသည့် ပဋိပစ္စည်း (antibodies) များ ထုတ်လုပ်နိုင်ရန်ကူညီပေးပြီး ရောဂါပိုးကူးစက်မှု ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည့် SARS-CoV-2 spike protein များနှင့် လူသား ဆဲလ်များ တွယ်ကပ်ခြင်း (binding to human cells) မှကာကွယ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိ စမ်းသပ်ထုတ်လုပ်ဆဲ နှင့် သုံးစွဲရန်အတည်ပြုပြီးသော Covid-19 vaccines အားလုံးသည် live attenuated vaccines များမဟုတ်သည့်အတွက် virally suppressed မဖြစ်သေးသော HIV ပိုးကောင်ရေများနေသည့် PlHIV များသာမက လူ့ခန္တာကိုယ် ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ် ချို့ယွင်းနေသူများအတွက်ပါ လုံခြုံစိတ်ချရမှုရှိသင့်သည်။

ကာကွယ်ဆေးအတွက်စမ်းသပ်မှု (trials) အချို့မှာတောင်အာဖရိကကဲ့သို့သောအိပ်ခ်ျအိုင်ဗွီကူးစက်/ဖြစ်ပွါးမှုများသောနိုင်ငံများ တွင်ပြုလုပ်သည့်အတွက် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးကူးစက်ခံထားရသော PLHIV များပါ အဆိုပါ trials များတွင်ပါ၀င်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်အချို့သောစမ်းသပ်မှု (trials) များတွင် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးကူးစက်ခံနေရသူများကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။

အခြားကာကွယ်ဆေး အများစုကဲ့သို့ပင် COVID-19 vaccines ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက်ရက်အနည်းငယ်အတွင်းအချို့သောလူများတွင် ဆေးထိုးခံထားရသည့် လက်မောင်း တစ်ဝိုက် နီရဲခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ မအီမသာဖြစ်ခြင်း၊ ငွေ့ငွေ့ဖျားခြင်း စသည့် ယေဘူယျ လက္ခဏာများခံစားရနိုင်သည်။ အရေအတွက် အလွန်နည်းသော လူတချို့တွင်သာ ပြင်းထန်သောဓာတ်မတဲ့မှု (serious allergic reaction) များကြုံတွေ့ရနိုင်ပြီး၄င်း ဓာတ်မတဲ့မှုကို အရေးပေါ် manage လုပ်နိုင်ရန်အတွက် ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက် ဆေးရုံ ဆေးခန်းများတွင် ၁၅ မိနစ်မှ မိနစ် ၃၀ အထိ အနီးကပ်စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုသင့်သည်။ အိပ်ခ်ျအိုင်ဗွီပိုးကူးစက်ခံထားရသူများအနေဖြင့် အခြားသာမာန်လူများထက်ပို၍ (အသင့်အတင့်သို့မဟုတ်ပြင်းထန်သော) ဓာတ်မတဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်စရာအကြောင်းမရှိပါ။

ကာကွယ်ဆေး၏ပြင်းထန်သောဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာအလွန်တွေ့ရခဲသောကြောင့် ၎င်းတို့သည်ကာကွယ်ဆေးထိုးမှုခံယူမည့် ပထမ ဦးဆုံးလူများတွင်မတွေ့ရှိနိုင်ပါ။ သို့သော် ရှားရှားပါးပါးကြုံတွေ့ရနိုင်သည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများနှင့် ကာကွယ်ဆေးထုတ်လုပ် သည့် ကုမ္ပဏီများထံ ပြန်လည်တင်ပြနိုင်ရန်အတွက်စောင့်ကြည့်စနစ်များ (surveillance systems) စီစဉ်ထားရှိပြီးဖြစ်သည်။

ပိုးကူးစက်ခံနေရသူများ COVID-19 vaccines ကာကွယ်ဆေးထိုးသင့်ပါသလား

COVID-19 vaccines ကာကွယ်ဆေးများသည် အခြားသာမာန်လူ တစ်ဦးချင်းစီ နှင့်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအားလုံးအတွက် အကျိုးကျေးဇူးရှိသလို အိပ်ချ်အိုင််ဗွီပိုးကူးစက်ခံနေရသူများ တွင်လည်း တူညီသော အကျိုးကျေးဇူး ရနိုင်ပါသည်။ ၄င်းကာကွယ်ဆေးများသည် SARS-CoV-2 ကြောင့်ပြင်းထန်သောရောဂါဖြစ်ပွါးမှုမှကာကွယ်ပေးနိုင်သကဲ့သို့ SARS-CoV-2 virus ကူးစက်ခံရမှုကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင် ပါသည်။
လူထုထဲတွင် SARS-CoV-2 virus အရေအတွက် မရှိသလောက်နည်းသွားသည့် အချိန်အထိ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် အလေ့အထများ (တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးခပ်ခွါခွါနေခြင်း၊ လက်မကြာခနဆေးခြင်း၊ မျက်နှာဖုံးနှင့် ပါးစပ်နှာခေါင်းစည်းများတပ်ခြင်း)ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုနေဦးမည်ဖြစ်သည်။

အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးကူးစက်ခံထားရသူများအနေဖြင့် ထိရောက်သော အေအာတီကုထုံး (antiretroviral therapy) ဖြင့်ကုသမှုခံယူသင့်သည်။ သို့မှသာ သာမာန်လူများကဲ့သို့ ကျန်းမာစွာနေနိုင်ပြီး အခြားသူများသို့ ထပ်မံကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။



Credit: National AIDS Program, Myanmar

Ref:

COVID-19 vaccines and HIV The COVID-19 vaccines under development or approved by regulators are believed to be safe for most people, including people living with HIV. This document is also available in Arabic

HIV ပိုးရှိသူကို ဘဝလက်တွဲဖော်အဖြစ်ရွေးချယ်တော့မယ်ဆိုရင် ဘာတွေပြင်ဆင်ထားသင့်ပါသလဲ?

HIV ပိုးရှိသူကို ဘဝလက်တွဲဖော်အဖြစ် ရွေးချယ်တော့မယ်ဆိုရင် - Hello Sayarwon HIV ဘဝလက်တွဲဖော် အိမ်ထောင် အကာအကွယ် ကွန်ဒုံး ကလေး ကျန်းမာရေး လိင်မှုကိစ္စ လိင်ဆက်ဆံခြင်း AIDS သွေးစစ်ခြင်း PrEP ချေ....

HIV and Pregnancy!!!

HIV ရောဂါနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းအကြောင်းသိကောင်းစရာ။

HIV ရောဂါရှိကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးထံမှ မွေးလာတဲ့သန္ဓေသားကို (ကိုယ်ဝန်လွယ်ချိန်၊ မီးဖွားချိန်နှင့် မိခင်နို့တိုက်ကျွေးတဲ့အချိန်များမှာ) ရောဂါကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ အစီရင်ခံစာများအရ ကမ္ဘာပေါ်မှာ နှစ်စဥ် ၁•၄ သန်းသော HIV ရောဂါသည်အမျိုးသမီးများဟာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေရပြီး နှစ်စဥ်မွေးကင်းစကလေးငယ်ပေါင်း ၃သိန်းခန့် HIV ရောဂါကြောင့်သေဆုံး လျှက်ရှိသည်ကို သိရှိရပါတယ်။

သို့သော် "HIV ရောဂါရှိအမျိုးသမီးများ ကလေးလုံးဝမမွေးရ" ဆိုတဲ့ ကန့်သတ်ချက်မျိုးမရှိပါဘူး။ နားလည်တတ်ကျွမ်းတဲ့ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး တိကျသေချာတဲ့ကုသမှုကို အချိန်မှီခံယူပါက ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်းကို ၁၀၀% နီးပါးထိ ကာကွယ်လို့ရပါတယ်။

မိဘများလိုက်နာရမယ့် လမ်းညွှန်ချက်တချို့ကို အောက်မှာဖော်ပြပေးထားပါတယ်။

HIV ရောဂါရှိအမျိုးသမီးနဲ့ ရောဂါမရှိတဲ့အမျိုးသားဆိုရင် ကိုယ်ဝန်မလွယ်ခင် ဘယ်လိုလိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်ပါသလဲ?

HIV ရောဂါရှိအမျိုးသမီးက ART သောက်ပြီး အနည်းဆုံး ၆လ မှ၁၂လကြာ၊ သွေးထဲပိုးကောင်ရေမတွေ့ရှိရတဲ့အခြေအနေမှာ စပြီးကိုယ်ဝန်ဆောင်သင့်ပါတယ်။ အမျိုးသားများ လိင်မဆက်ဆံခင် PrEP ဆေးကို တစ်လကြိုသောက်ရမှာဖြစ်ပြီး လိင်ဆက်ဆံပြီးနောက်ထပ် တစ်လ သောက်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

HIV ရောဂါရှိအမျိုးသားနဲ့ ရောဂါမရှိတဲ့အမျိုးသမီးဆိုရင် ဘယ်လိုလိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်ပါသလဲ?

ရောဂါရှိအမျိုးသားက ART ဆေးသောက်ပြီး အနည်းဆုံး ၆လမှ ၁၂လကြာ၊ သွေးထဲပိုးကောင်ရေမတွေ့ရှိရတဲ့အခြေအနေမှာ ကိုယ်ဝန်စပြီးယူသင့်ပါတယ်။ အမျိုးသမီးကို လိင်မဆက်ဆံခင် PrEP ဆေးကို တစ်လကြိုတိုက်ရမှာ ဖြစ်ပြီး လိင်ဆက်ဆံပြီး နောက်ထပ်တစ်လတိုက်ကျွေးရမှာဖြစ်ပါတယ်။

မိဘနှစ်ဦးလုံးမှာရောဂါရှိနေရင် ဘယ်လိုလိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်ပါသလဲ?

HIV ရောဂါရှိအိမ်ထောင်သည်မိဘ၂ဦးလုံး ART သောက်ပြီး အနည်းဆုံး ၆လ မှ ၁၂လကြာ သွေးထဲပိုးကောင်ရေမတွေ့ရတဲ့ အခြေအနေမှာ ကိုယ်ဝန်စပြီးယူသင့်ပါတယ်။

ကလေးမွေးမယ်ဆိုရင် ဘာတွေလိုက်နာသင့်ပါသလဲ?

HIV ရောဂါရှိကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များဟာ သာမန်ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်များကဲ့သို့ ဆေးရုံဆေးခန်းများမှာ ဗိုက်ကိုအပ်နှံဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းများမှာ နားလည်တတ်ကျွမ်းတဲ့ဆရာဝန်၊ ဆရာမများနဲ့ ဗိုက်ခွဲမွေးခြင်းဖြင့် မိခင်မှ ကလေးသို့ရောဂါကူးစက်မှုကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

မိခင်နို့တိုက်ကျွေးခြင်းဖြင့် HIV ရောဂါ မကူးစက်အောင်ဘာတွေလိုက်နာသင့်ပါသလဲ?

အများသိကြတဲ့အတိုင်း မွေးကင်းစကလေးငယ်များကို မိခင်နို့တိုက်ကျွေးခြင်းဟာ ရောဂါ ကူးစက်မှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ သို့သော် ရောဂါကူးစက်မှုမဖြစ်အောင် ကာကွယ်ရမယ့် လမ်းညွှန်ချက်တွေရှိပါတယ်။
HIV ရောဂါရှိ မိခင်က ART ဆေးကို ပုံမှန်မှီဝဲနေလျှင် သွေးထဲရှိ HIV ပိုးကောင်ရေကို ထိန်းထားနိုင်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအခြေအနေမှာ မိခင်နို့ကနေ ကလေးဆီကို ရောဂါမကူးစက်နိုင်ပါဘူး။ နောက်ပြီးတော့ မိခင်နို့မှာ တခြားသောရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်တဲ့ ပဋိပစ္စည်းတွေ ပါဝင်နေတဲ့အတွက် ကလေးငယ်များကို ၆လအထိ ဖြစ်နိုင်တဲ့ရောဂါများမှ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က ကလေးများကို မိခင်နို့တစ်မျိုးတည်းတိုက်ကျွေးဖို့ လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။
ကလေးများကိုမွေးပြီး ၆ပတ်အထိ ART ဆေးရည်ကို တိုက်ကျွေးရမှာဖြစ်ပါတယ်။ မိခင်နို့တိုက်ကျွေးခြင်းကို ၁နှစ်မှာ လုံးဝရပ်ရမှာဖြစ်ပြီး ကလေး၁နှစ်ခွဲ အရွယ်မှာ HIVရောဂါရှိမရှိ အတည်ပြုရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးများကိုကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန၏ကာကွယ်ဆေးထိုးအစီအစဥ်အတိုင်း ထိုးနှံရမှာဖြစ်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့် HIV ရောဂါကို စောစောစစ်၊ ART ဆေးကို မြန်မြန်သောက်၊ ဆရာဝန်ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်ချက်များကို သေချာလိုက်နာလျှင် မိခင်မှကလေးသို့ ရောဂါမကူးစက်အောင် ကာကွယ်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
မိခင်မှကလေးသို့HIV ရောဂါမကူးစက်အောင် ကာကွယ်ရေးစီမံချက် PMTCT ကို ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာန၏ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် လက်အောက်ရှိ ဆေးရုံများမှာ အခမဲ့ ပေးလျှက်ရှိပါတယ်။

မိဘပြည်သူများရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ကြပါစေ။
Yes Doctor
09694552066

CD4 စစ်ဆေးခြင်းအကြောင်းသိကောင်းစရာ။

CD4 က ဘက်တီးရီးယားပိုး၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးနှင့် အခြားသောရောဂါပိုးများကိုတိုက်ထုတ်ပေးတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှထုတ်ပေးသော သွေးဖြူဥ ဆဲလ်တစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ HIV လူနာများကို CD4 စစ်ဆေးပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်ခံအားဘယ်လောက်ရှိနေပြီလဲ၊ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဘာရောဂါတွေရှိနေနိုင်သလဲ၊ ART ဆေးမစခဲ့လျှင်ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြသနာများကို ခန့်မှန်းလို့ရပါတယ်။ ကမ္ဘာကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ HIV ရောဂါရှိသူများ CD4 ဘယ်လောက်ဘဲရှိပါစေ ART ဆေးတိုက်ကျွေးဖို့ လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။ ART ဆေးသောက်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်ခံအားတက်လာကာ ရောဂါလက္ခဏါများသက်သားလာပြီး ကျန်းကျန်းမာမာနှင့် လူ့သက်တမ်းစေ့နေနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

HIV ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဟာ CD4 ဆဲလ်ထဲဝင်ပြီးသူ့ရဲ့အစိတ်အကိုင်းတစ်ခုအနေနဲ့ရှိနေကာ CD4 ဆဲလ်ကို ဦးတည်ပြီးတိုက်ခိုက်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအခြေအနေမှာ ကိုယ်ခံအားလျော့နည်းလာပြီး ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဟာ ပိုပိုပြီးပွါးများလာကာ အခွင့်အရေးယူရောဂါများ (Opportunistic Infections) ဝင်လာနိုင်ပါတယ်။

သာမန်လူတစ်ယောက်မှာ CD4 က 500-1400 cells/cubic mm ရှိနိုင်ပါတယ်။ HIV ရောဂါရှိသူများမှာ CD4 တဖြည်းဖြည်းကျလာပြီး 200 အောက်ရောက်ရင် အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ရောဂါများ ဝင်လာကာ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါတယ်။ တချို့သော HIV ရောဂါရှိလူနာများမှာ CD4 နည်းနေသော်လည်း ရောဂါလက္ခဏါတစ်စုံတစ်ရာမျှ ပြသခြင်း မရှိပါဘူး။ ထိုကဲ့သို့သောလူနာများမှာ ရှိနေတဲ့ ကိုယ်ခံအားများဟာ ရောဂါပိုးများကို တန်ပြန်တိုက်ထုတ်ပေးနိုင်တဲ့ စွမ်းအားမရှိပါဘူး။ ၄င်းလူနာများဟာဆေးဝါးကုသမှုကို အချိန်မှီ မခံယူပါက အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါတယ်။

CD4 ကို HIV လူနာများမှာ ART ဆေး မစခင်နှင့် ART ဆေးသောက်ပြီး ရှိနေတဲ့ OI ရောဂါပေါ်မူတည်ပြီး အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် စစ်ဆေးရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးသောက်ပြီး ကိုယ်ခံအား CD4 တက်လာလျှင် ရောဂါကာကွယ် ဆေးများကို ရပ်မှာဖြစ်ပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေးရပ်ပြီးတော့ CD4 ကိုပုံမှန်စစ်ဆေးစရာ မလိုဘဲ ဆရာဝန်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်ရှိမှသာ စစ်ဆေးရမှာဖြစ်ပါတယ်။

အထက်မှာပြောထားတဲ့အတိုင်း ART ဆေးပုံမှန်သောက်လျှင် CD4 တက်လာမှာဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ဆေးကိုပုံမှန်သောက်နေရဲ့သားနဲ့ CD4ဟာ နဂိုအဖြေအောက်ရောက်ခဲ့ရင်တော့ ဆေးယဥ်ပါးနေပြီလားဆိုပြီးသတိချပ်သင့်ပါတယ်။ အဲ့ဒီလိုဖြစ်ခဲ့ရင်တော့ ဆရာဝန်နဲ့ အမြန်ဆုံး တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပါတယ်။

HIV ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ တခြားသောအခြေအနေများဖြစ်တဲ့ တုပ်ကွေးရောဂါ၊ အဆုပ်ရောင်နမိုးနီးယားရောဂါဖြစ်နေချိန်၊ ပါးစပ်ထဲရေယုန်ပေါက်နေချိန်၊ ကင်ဆာဆေးသွင်းနေတဲ့အချိန်များမှာလည်း CD4 ဟာပုံမှန်ထက်ကျတတ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအခြေအနေမျိုးမှာ CD4 မစစ်ဘဲ ရောဂါသက်သာမှ စစ်ဆေးလျှင်အဖြေမှန်ရနိုင်ပါတယ်။

မိဘပြည်သူများရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ကြပါစေ။

Yes Doctor
09694552066