The Global Observer

Италийн парламентийн сонгуульд барууны үзэл баримтлалтай эвсэл ялж энэ улс түүхэндээ АНХ удаа эмэгтэй ерөнхий сайдтай болох гэж байна.

Тэрээр халамжийн эсрэг, мөн ЛГБТ гэрлэлт, цагаачлалын эсрэг бодлого баримтлахаа амлаж байв.

Харин Украйны дайны хувьд ОХУ-ын эсрэг үзэл баритлалаа хэвээр хадгална гэдгээ мөн илэрхийлжээ.

Италид засаг солигдох нь олон 7 хоног үргэлжилсэн үйл явц болдог.

Биед эвтэй гутал өмссөн тэрээр 45 настай Католик нэгэн юм.

Европын холбооны хамгийн хүчирхэг тулгуур орны нэг Франц улсын ерөнхийлөгчийн сонгууль өчигдөр өндөрлөлөө.

Энэхүү санал хураалтаар одоогийн ерөнхийлөгч, зүүний үзэлтэн И.Макрон яллаа.

Тэрээр энэхүү зурган дээрх суудалдаа дахин 5 жил эзэн нь болохнээ.

Өөрчлөгдсөн дэлхий

ЗХУ задарснаас хойш дэлхийн 2 туйлт бодлого үгүй болж улс гүрнүүд эдийн засгийн өсөлт, хүний эрхийн хөгжил, технологийн дэвшилдээ анхаарал хандуулсаар ирсэн билээ.

2001 онд АНУ-д болсон террорист халдлагаас хойш дэлхийд шинэ журмыг тогтоох үйл ажиллагаа явагдаж АНУ-ын ерөнхийлөгч Ж.Буш дэлхийн олон нийтийн эсэргүүцлийг үл тоон тухайн үеийн Иракийн нутаг дэвсгэрт халдан довтолсоноор 21-р зуунд аль нэг орон терроризмийн эсрэг гэсэн туган дээр бусадруугаа халдан довтлох боломжтой жижиг өөрчлөлтүүд шинэ дэлхийн дэг журамд нэвтэрсэн билээ.

Иракт халдсан үйл ажиллагаа эхэндээ тун дажгүй амжилттай юм шиг харагдаж байсан ч эцэстээ анх хайж байсан “Үй олноор хөнөөх зэвсэг” нь олдсонгүй тагнуулын буруу мэдээнд дулдуйдан дайн хийсэн ичгүүртэй хэрэг болж АНУ-ын засаг захиргаа ч үүнийгээ тайлбарлах аргаа олохгүй он жилүүд өнгөрөв.

Иракт нэг дэглэм нуран унасан ч олон соёл, үл итгэлцэл дээр суурилсан хүн амын бүтэц нь дараагийн шинэ эмх замбараагүй байдалруу хөтлөн үндсэндээ “Араб”-ын ертөнцийг нэг хэсэгтээ доргиосон олон дайн самуун, сүртэй эхлэлтэй ч эмгэнэлтэй төгсгөлтэй төчнөөн хувьсгалт үйл ажиллагаануудаар солигдов. Иргэний дайнууд ч дэгдэв.

1945 оноос хойш бараг бүхнээ сүйдлэн алдсан Европ тив дахин дайн самуунгүй байх бүх аргыг хэрэглэн, хүчний тэнцвэрийг бий болгохоор талууд бүх талаасаа хамтран ажилласан билээ.

Европын холбоо 21-р зуунд улам хүчээ мэдэрч эгнээндээ хуучин ЗХУ-ын олон орнуудыг нэгтгэлээ. Чингэснээр Европт ОХУ-тай хил залгаа НАТО болон Европын холбооны гишүүн орнууд хүрээгээ улам бүр тэлэв. 2014 онд болсон Украйны хувьсгалд ОХУ өөрийн нөлөөний бүсээ алдсан нь тодорхой болж стратегийн чухал боомтоо алдахын даваан дээр тухайн үеийн олон улсын хууль эрх зүйг ноцтой зөрчин байж Кримыг өөртөө нэгтгэлээ.

Энэ нь олон улсын эрх зүйн хүрээнд хэдий ноцтой зөрчил боловч тухайн улсын эрх ашгийн үүднээс харвал өөрсдийн нөлөөний бүсээ хадгалах гэсэн оролдлого мөнөөсөө мөн.

Олон улсын харилцаанд сайн тал, муу тал гэж байхгүй харин оролцогчдын эрх ашиг л гэж байдаг. Тэмцэлдэгч талуудын хэн нь ч хамгийн муу биш, хэн нь ч гэгээн дагина биш юм. Оролцогч талууд бүгд өөр өөрсдийн аюулгүй байдал, эдийн засгийн эрх ашигтай ба тус эрх ашгаа эрх зүйн дүрмийн дагуу, бүр болохгүй бол дүрмийн бусаар ч хамаагүй тогтоохыг эрмэлзэнэ.

2014 оны Украйнд болсон хувьсгал нь нэг талаасаа ард олны хувьд явсан замаа өөрчлөх чин хүсэл байсан ч нөгөө талаас харвал Европын холбоо хэт тэлж ОХУ-ын онцгой эрх ашгийг хөндөж байсан нь дамжиггүй. Мэдээ үүн дээр суртал ухуулга аль аль талаасаа хүчтэй өрнөн АНУ тус хувьсгалд шууд оролцсон эсэх, хуйвалдааны хувьсгал байсан эсэх гээд толгой эргэм парадокс онолын таамгууд хөвөрч болох юм. Гол нь үр дүнд нь Украйн нь ОХУ болон АНУ, Европын холбооны ашиг сонирхлын зөрөлдөөний бүс болон хувирав. Нийтдээ 8 жилийн туршид энэхүү зөрчил гүнзгийрсээр 2019 онд тэсрэх гэж байтал Ковид-19 дэлхий нийтийг цочоож тодорхой хэмжээнд асуудал намжив.

2022 оны сүүлээс Ковид-19 цар тахал намжиж эхлэнгүүт ОХУ-ын зүгээс хээрийн сургууль нэртэйгээр цэрэг бөөгнүүлж эхлэв. Мэдээж Беларусьт болсон сонгуулиар ОХУ-ын холбоотон ерөнхийлөгч Лукащенко бараг л унах шахсан нь асуудлыг түргэтгэх нэг сэжим болсон юм. Яаралтай ОХУ-ын зүгээс түүнд туслан асуудлыг хяналтдаа оруулав.

Ер нь амьсгаа авах зайгүй өнгөрсөн эдгээр саруудад ОХУ дотооддоо эдийн засгийн хямрал, мөн үзэл суртлын асуудал (Алексей Навальный-г нэрлэж болох), Ковид-19 хямрал гээд нийт ард түмний сэтгэлгээг нэг дор удирдах нийтлэг сэдэв хэрэг болж байсныг ч бас үгүйсгэхгүй. Чингээд 10-р сараас эхлэн ОХУ дайрна, дайрахгүй гэдэг асуулт дэлхийн бүх л аналистуудын толгойг гашилгаж эхэллээ.

Хэрвээ дайрахаар бол үүнээс үүдэн эдийн засгийн олон бэрхшээлүүд бий болж, шинэ дэг журам гарч ирэх учраас үүнд сайтар бэлтгэлтэй байх ёстой тул дэлхийн аналистууд энэ сэдвийг байнга ярьж байсан бололтой.

Ингээд 2-р сард Дэлхийн энх тайвны бэлгэдэл болсон Олимпийн наадам дуусангуут шууд дайралт хийгдлээ. Эхэндээ олон жилийн жижиг маргаантай байгаа 2 мужийг тусгаар тогтнуулсан шийдвэр гаргаад маргааш нь тэнд энхийг сахиулах үйл ажиллагаа нэртэйгээр цэрэг оруулав.

НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөл дээр энэ бол зөвхөн энхийг сахиулах үйл ажиллагаатай цэргийн операци гэж НҮБ дэх ОХУ-ын төлөөлөгч хэлж байсан нь хэдхэн өдрийн өмнө. Гэтэл тэдгээр цэргүүд нь яг үнэндээ Украйны Киеврүү маргааш өглөө нь дайраад эхлэв. Үүнд бичиг номтой ямар ч хүн хариулт өгөх боломжгүй. НҮБ-ын гишүүн, дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн өмнө 44 сая хүнтэй, 630 тэрбум ам.долларын ДНБ жилдээ үйлдвэрлэдэг орны засаг захиргаа нь байрладаг газарлуу дайрав.

Энэ дайнд ОХУ-ын зүгээс сүүлийн хэдэн сар бэлдэхдээ мэдээж бүх хувилбаруудыг тооцсон учраас Киеврүү дайрсан байх. Өөрөөр хэлбэл Украйны одоогийн эрх баригчдыг буулгах нь 5 хоногийн дотор бололцоотой гэж үзсэн учраас тэр байх. Гэтэл 5 хоногийн дотор энэ нь амжилттай болсонгүй. ОХУ-ын арми чамгүй их хохирол амссан байх, бас цэргийн үйл ажиллагааг цааш үргэлжлүүлэхэд тээвэр логистикийн асуудал нь үүссэн байх, эсвэл Украйн нь үнэхээрийн том газар нутагтай тул 5 хоногийн дотор Киевийг эзлэн авна гэдэг нь боломжгүй байсан ч байх, эцэст нь бүр эсвэл үнэхээр ЗХУ-ын үед нэг улс байсан Украйн сүүлийн 8 жилийн дотор огт өөр үндэстэн болж, соёлын хувьд ОХУ-аас тэс өөр болчихож. Украйны талаар ОХУ-ын тагнуулын мэдээлэл, таамаглал, цэргийн эрх баригчдынх нь төсөөлөл бодит байдал хоёр нь зөрүүтэй болчихжээ.

5 хоногийн дотор SWIFT-ээс хасагдаж, эдийн засгийн хүнд хоригт автаж, нэр хүндээ сэгсчүүлнэ, эдийн засгийн асар их хохирол хүлээнэ гэдгийг тэдний ямар ч стратегич нь тооцоолчихно. Гол нь энэ бүхэн яах вэ? Киевийг л авч байвал хүндийн жин нь илүү ашигтай гэж тэд нар тооцож удирдагчаараа уг үйл ажиллагааг хүлээн зөвшөөрүүлсэн нь тодорхой. В.Путин бол бүх хувилбарыг тооцож үздэг чадварлагч удирдагч гэдэгтэй бүгд санал нийлнэ. Гагцхүү энэ 5 хоногт тооцоолол буруу болчихлоо.

Одоо дэлхий нэгэнт өөрчлөгдсөн. Орчин үеийн хөгжилтэй, хүний эрхийн өндөр хүрээтэй Европ тивд 1945 оноос хойш анх удаа дайн хийсэн гэдэг нь В.Путины нэгэн насны улс төрийн бүх үйл хэргийг дүгнэх 5 хоног болж өнгөрлөө. Олон улсын тавцанд одоо энэ хоригуудыг цуцлахад асар их цаг хугацаа шаардагдана. Тэрээр энэ бүхнийг тооцоолон үндсэндээ бүхнээ тавин Украйны асуудлыг шийдэхээр зориглосон. Гэхдээ стратегийн хувьд яах ч аргагүй хэд хэдэн алдаа гарч энэхүү үйл ажиллагаа нь ОХУ-ыг дэлхийн нийтэд “Түрэмгийлэгч” шиг харагдуулж байна.

В.Путин ОХУ-ын түүхэнд сул дорой орныг эргэн нэгтгэсэн, хүчээ алдсан улсыг нь эргэн ЗХУ-ын хэмжээнд хүрдэггүй гэхэд олон улсад түүнтэй дүйцэхүйц байр сууринд аваачсан нь эргэлзээгүй үнэн. Түүнийг ерөнхийлөгчөөсөө өмнө нь буухад нь TIME сэтгүүл шагшин магтаж бүр хөргийг нь залж байлаа. Гэвч асар богино хугацаанд дэлхийн өөрчлөгдөж бүх улс орнууд ОХУ-ын эсрэг болчихлоо. Хэрвээ 5 хоногийн дотор Киев эзлэгдсэн бол ОХУ-ын хувьд энэ нь том ялалт болж, хэлэлцээ хийхэд том хөзөртэй болж үлдэх байв. Тэгэхээр тэрхүү буруу тооцоолол нь эргээд мянган зовлогийн эх болж өөрчлөгдсөн дэлхийг бий болгочихлоо.

ОХУ-ын ерөнхийлөгч В.Путин Украйн улсын 2 мужийг албан ёсоор тусгаар улс хэмээн тунхагласан албан бичигт гарын үсэг зурлаа.

Мөн тус хоёр мужид ОХУ-ын цэрэг өнөө өглөө орлоо.

АНУ болон Европын холбооны орнууд эхний ээлжинд эдийн засгийн хориг арга хэмжээ авах нь тодорхой боллоо.

НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөл энэхүү асуудлаар удахгүй хуралдана.

Ерөнхийлөгч В.Путин Украйны асуудлаар өмнө нь Хаант Оросын үед нэгдмэл байсан газар нутгийг Больщевик намын анхны удирдлага В.Ленин анх салгасан нь хямралын эхлэлийг тавьсан хэмээн түүхэн гаргалгаагаа тайлбарлажээ.