In-Nassi

Meta l-bahar kien mimli hut u l-makni kienu l-imqadef u l-qlugh.

Il-jum it-tajjeb.
Fid-9 ta’ Mejju 1740 il-Gran Mastru Despuig ħareġ lista tal-ħut bil-prezzijiet li kellhom jinbiegħu. Il-lista fiha 68 ħuta, fosthom ċ-ċippullazza, il-lampuki, il-mulett, il-qarnit, it-tonn, it-trill u l-vopi. L-ogħla kien il-pixxispad (60 grani r-ratal) u fost l-orħos kien hemm l-inċova (20). Il-lampuka kienet 24. Is-sajjieda tħallew fil-libertà jiffissaw huma l-prezz tal-klamari u s-siċċ iż-żgħir.

Il-Maltin u l-Għawdxin kienu jieklu l-ħut regolarment, l-aktar meta kienu jħarsu l-obbligu reliġjuż li ma jieklux laħam nhar ta’ Ġimgħa. Kien hemm ħafna familji b’devozzjoni lejn il-Madonna ma kinux ukoll jieklu laħam nhar ta’ Erbgħa u nhar ta’ Sibt.

Il-Kanonku Ġann Piet Franġisk Agius De Soldanis li kien qed jikteb fl-istess żmien jgħidilna dwar il-baħar u s-sajjieda Għawdxin: “Il-baħar tagħna joktor bil-ħut. Ħaġa din li jaraha kulħadd, billi ma tulek ja sena, it-tokk ikun mimli b’kull xorta ta’ ħut sabiħ u fin bil-gzuz, li minnu tiddobba Malta wkoll, fejn tintbagħat biċċa sew minnu. Dar s-sajjieda tagħna kienu jistadu wkoll għat-tonn, imma billi għal dan is-sajd kienu jinħtieġu spejjeż kbar u mħabba wkoll il-ħsarat tar-riħ, is-sajjieda qatgħu jieshom u ħallew kollox.”

F’Malta jidher li s-sajjieda baqgħu joħorġu għat-tonn għax insibuh imniżżel bil-prezz ta’ 30 grani r-ratal. Il-Gran Mastru ried jaqta’ d-drawwa li l-bejjiegħa tal-ħut jixtru l-ħut kollu li jaqbdu s-sajjieda u jbiegħuh huma lix-xerrejja. Fl-1732 ħareġ proklama li għandhom ikunu s-sajjieda biss li jbiegħu l-ħut li jaqbdu. Jistgħu jbiegħuh biss fuq il-moll u fil-pjazza ħdejh fejn kellhom permess iħottu l-ħut xħin jidħlu mis-sajda.

Tinbena l-Pixkerija

Bejn l-1736 u l-1741 biex jorganizza aħjar il-bejgħ tal-ħut ordna li jinbnew erba’ mħażen biex jintużaw bħala Pixkerija ħdejn il-bini tad-Dwana fil-Port il-Kbir. Is-sajjieda kienu ordnati jieħdu l-qabda tagħhom u jbiegħuh bil-piż uffiċċjali.

Fl-istudju tiegħu ‘The Fishing Industry in Malta’ (PIN 1995), Stanley Farrugia Randon jgħidilna li l-ħut kellu jinbiegħ mhux iżjed minn dak iffissat fil-lista ta’ prezzijiet uffiċċjali. Fil-pixkerija setgħu jbiegħu biss is-sajjieda jew dawk li kellhom permess. Biex il-bejjegħa tal-ħut ma jilħqux jixtru l-ħut kollu u ma jħallux lix-xerrejja jixtru direttament mingħand is-sajjieda, il-bejjiegħa ma setgħux jixtru qabel ma tgħaddi siegħa mindu l-ħut joħroġ għall-bejgħ.

Kien hemm uffiċċjali jaraw li r-regoli qed jiġu segwiti. Imma wara ftit, ħafna mir-regoli ġew abbandunati għax kien jiksirhom kulħadd. L-uniċi regoli li nżammu kien li l-ħut jinbiegħ bil-piż, bil-prezz iffissat uffiċċjalment u kemm is-sajjieda kif ukoll il-bejjiegħa kellhom joħorġu għall-bejgħ il-ħut li jkun inqabad dakinhar stess.

Meta laħaq il-Gran Mastru Pinto, ordna li l-Pixkerija tingħalaq u l-bejgħ tal-ħut isir barra fuq il-moll u l-pjazza ta’ ħġdejh. Obbliga lill-bejjiegħa tal-ħut jirreġistraw mal-qorti tal-Castellania għax inkella ma setgħux ibiegħu ħut iżjed.
Saħħa u sliem.

Is-sajjieda Carmelo Delia u Carmelo Abela jirringrazzjaw lil Madonna li salvathom meta fl-1890 xi 7 mili ‘l barra minn Marsaskala attakawhom ħut kbir. Delia u Abela salvaw. Is-sajjieda l-oħra kielhom il-ħut kbir.

Min jaf kliemu jasalx sa din il-hagra spulpjata?

Sir David Attenborough Ocean film 'greatest message he's told' Sir David says his new film Ocean is one of the most important of his career.