Narralume by Maria

Dati, excited akong makita kung ilang orders ang pumasok sa negosyo namin. Ngayon, kaba agad ang nararamdaman ko dahil baka may reminder ng utang, mensahe tungkol sa tsekeng kailangan pondohan, o tawag mula sa taong hinihintay ang bayad ko. Tatlumpung taong gulang ako, may dalawang anak na nag aaral sa private school, at ako ang pangunahing kumikita sa pamilya. May partner ako na walang regular na trabaho pero siya ang nag aasikaso ng halos lahat sa bahay. Siya ang naghahatid ng mga orders, nagluluto, naglilinis, nag aalaga sa mga bata, at sumasalo sa mga gawaing hindi ko na magawa dahil buong araw akong nakatutok sa negosyo. Sa loob ng maraming taon, kampante akong kaya naming malampasan ang kahit anong problema dahil maganda ang takbo ng negosyo namin.

Noong malakas pa ang benta, pakiramdam ko walang imposible. May mga araw na kumikita ako ng limang libo o higit pa at may mga linggo pa na umaabot sa anim na digit ang benta. Dahil doon, naniwala ako na mas lalaki pa ang kikitain namin kung mas malaki ang ilalabas kong puhunan. Kaya nangutang ako para sa dagdag na stocks. Nangutang ulit para hindi maubusan ng produkto. Nangutang para makasabay sa demand. Sa isip ko noon, normal lang iyon sa negosyo dahil mababawi rin naman agad. Habang lumalaki ang negosyo, gumaganda rin ang buhay namin. Nakapagpatayo kami ng bahay na dati pinapangarap lang namin. Nakakapag aral ang mga anak ko sa magandang paaralan. Nakakakain kami kung saan namin gusto at hindi ko masyadong iniisip ang presyo ng mga bagay na binibili namin.

Bukod doon, lumaki rin ako sa kulturang Pilipino na kapag ikaw ang medyo nakakaangat, ikaw ang inaasahang tumulong. Nakatira kami sa isang compound kasama ang mga kapatid at k**ag anak. Halos araw araw may tao sa bahay. May mga pamangkin na doon kumakain, may mga kapatid na dumadaan para magkape o magmeryenda, at madalas kami ang sumasagot sa mga pagkain. Hindi ko iyon pinapansin noon dahil pakiramdam ko masaya akong nakakatulong. Ang hindi ko namalayan, unti unti palang lumalaki ang mga gastusin namin. Habang lumalaki ang kita, mas mabilis din palang lumalaki ang gastos.

Dumating ang panahon na napagod ako. Ilang taon din akong halos walang pahinga. Kahit nasa bahay ako, negosyo pa rin ang iniisip ko. Kaya nung medyo lumuwag ang sitwasyon, naisip kong magpahinga kahit sandali. Akala ko sapat na ang naitabi namin para makabawi ng lakas. Pero habang nagpapahinga ako, hindi huminto ang mga bayarin. Tuloy tuloy pa rin ang tuition ng mga bata. Tuloy tuloy pa rin ang mga loan. Tuloy tuloy pa rin ang gastusin sa bahay. Unti unting naubos ang puhunan ko pero hindi ko agad iyon nakita dahil sanay akong isipin na kikita rin naman ulit kami.

Isang gabi, nagdesisyon akong ilista lahat ng utang ko. Loan sa bangko, e loan, utang sa supplier, at mga tsekeng kailangan kong pondohan. Habang isa isa kong sinusulat ang mga halaga, pakiramdam ko bumibigat nang bumibigat ang dibdib ko. Nang makita ko ang kabuuan, natulala na lang ako. Hindi ako umiyak agad. Nakaupo lang ako sa harap ng mesa at paulit ulit na tinitingnan ang papel. Doon ko unang inamin sa sarili ko na mas malaki na pala ang lumalabas na pera kaysa sa pumapasok.

Mas mahirap pa dahil hindi ko agad nasabi sa partner ko ang totoo. Nahihiya ako. Pakiramdam ko kasalanan ko ang lahat dahil ako ang gumawa ng mga desisyon. Ako ang nagsabing kaya pa. Ako ang nagsabing magandang ideya ang dagdag na puhunan. Ako ang nagsabing mababawi rin namin lahat. Ayokong marinig mula sa ibang tao ang mga bagay na alam ko nang mali. Kaya ilang buwan akong ngumiti sa harap ng pamilya ko habang gabi gabi akong hindi makatulog kakaisip kung paano babayaran ang mga susunod na obligasyon.

Hanggang sa isang gabi, hindi ko na kinaya. Nung tulog na ang mga bata, kinausap ko ang partner ko at sinabi ko lahat. Sinabi ko kung gaano kalaki ang utang namin, kung gaano ako natatakot, at kung gaano ako napapagod mag isa. Akala ko magagalit siya o sisisihin ako. Pero tahimik lang siyang nakinig. Pagkatapos kong magsalita, sinabi niya lang na matagal na niyang napapansin na may problema at mas mabuting harapin namin iyon nang magkasama kaysa mag isa ko itong pasan. Doon ako tuluyang napaiyak. Hindi dahil may solusyon na agad, kundi dahil sa unang pagkakataon, hindi na ako nag iisang nagdadala ng bigat.

Hanggang ngayon, may mga utang pa rin kaming binabayaran. May mga plano kaming ipinagpaliban at may mga bagay na kailangan naming bawasan. Hindi pa rin madali at may mga araw pa ring kinakabahan ako sa hinaharap. Pero natutunan ko na hindi sapat ang marunong kumita. Kailangan marunong ka ring huminto, tumingin sa totoong numero, at tanggapin kapag may mali na. At habang unti unti naming inaayos ang lahat, lagi kong naiisip na minsan, ang pinak**ahirap harapin ay hindi ang utang mismo kundi ang katotohanang matagal mo nang alam na may problema pero ayaw mo lang itong tingnan.

Hindi ako makatulog nang ilang gabi dahil sa isang bagay na alam kong mali, pero ginawa ko pa rin.

Nagtatrabaho ako bilang admin staff sa isang maliit na kumpanya. Hindi naman kalakihan ang sweldo ko, pero sapat para makaraos kami araw-araw. Kasama ko sa bahay ang mga magulang ko, at ako na rin halos ang sumasagot sa karamihan ng gastusin nila dahil pareho na silang may sakit. Si Papa may maintenance para sa puso, habang si Mama naman madalas magpacheck-up dahil sa diabetes niya.

Noong mga panahong iyon, sunod-sunod ang bayarin. May renta, kuryente, gamot, at pagkain. Sakto namang may dumating na linggo na halos ubos na talaga ang pera ko. Sinubukan kong manghiram sa mga kaibigan at k**ag-anak, pero karamihan may sarili ring pinagdadaanan.

Isang umaga, habang nasa opisina ako at inaayos ang petty cash, tumawag ang kapatid ko. Kailangan daw agad bumili ng gamot ni Papa dahil hindi siya makahinga nang maayos. Nang marinig ko iyon, parang gumuho ang sikmura ko. Alam kong wala na akong maibibigay.

Paulit-ulit kong tinitingnan ang petty cash box sa mesa ko. Ilang beses kong sinabi sa sarili ko na hindi ko dapat galawin iyon. Pera iyon ng kumpanya. Hindi akin.

Pero habang iniisip ko ang sitwasyon sa bahay, natalo ako ng takot at pag-aalala.

Kumuha ako ng pera.

Hindi naman kalakihan, pero sapat para mabili ang mga gamot na kailangan ni Papa sa araw na iyon.

Pag-uwi ko ng bahay, nakita kong medyo gumaan ang pakiramdam niya matapos makainom ng gamot. Dapat siguro nakahinga ako nang maluwag, pero kabaligtaran ang naramdaman ko. Habang nakatingin ako sa kanya, mas lalo akong nakonsensya.

Kinabukasan, pagpasok ko sa opisina, normal lang ang lahat. May mga email, may mga report, may mga meeting. Pero ako, hindi normal ang pakiramdam ko. Kada may lalapit na manager ko, kinakabahan ako. Kada maririnig ko ang salitang "petty cash," parang bumibilis ang tibok ng puso ko.

Paulit-ulit kong sinasabi sa sarili ko na babayaran ko rin agad. Sa susunod na sweldo. Sa susunod na extra income. Pero habang lumilipas ang mga araw, mas bumibigat ang pakiramdam ko.

Hindi na tungkol sa pera ang bumabagabag sa akin.

Tungkol na ito sa tiwala.

Isang hapon, habang nakaupo ako sa workstation ko, napansin kong hindi na ako makapag-focus sa trabaho. Doon ko na-realize na kahit anong dahilan ko, hindi mawawala ang katotohanang mali ang ginawa ko.

Kaya kinabukasan, humingi ako ng oras sa manager ko.

Pakiramdam ko nanginginig ang buong katawan ko habang inaamin ang lahat. Inaasahan ko ang galit, sermon, o baka mawalan pa ako ng trabaho.

Tahimik lang siya habang nakikinig.

Pagkatapos kong magsalita, ilang segundo siyang hindi nagsalita. Para iyong pinak**ahabang katahimikan na naranasan ko.

Sa huli, sinabi niya lang na mali ang ginawa ko at kailangan ko iyong panagutan. Pero sinabi rin niyang mas mabuti na umamin ako kaysa itago ko habambuhay.

Paglabas ko ng opisina niya, hindi pa rin solved ang lahat ng problema ko. May responsibilidad pa rin akong harapin at bayaran. May sakit pa rin ang mga magulang ko. May mga bayarin pa rin sa bahay.

Pero sa unang pagkakataon matapos ang ilang linggo, nakahinga ako nang maluwag.

Minsan talaga, kapag gipit na gipit tayo sa buhay, napapagawa tayo ng mga bagay na hindi natin akalaing magagawa natin. Hindi nito ginagawang tama ang pagkak**ali, pero pinapaalala nito kung gaano kahirap minsan ang mamili sa pagitan ng tama at ng taong mahal mo.

Hanggang ngayon, naiisip ko pa rin ang araw na iyon. At minsan nagtatanong ako sa sarili ko—kapag dumating ulit ang parehong sitwasyon, sapat kaya ang lakas ng loob ko para gumawa ng ibang desisyon?