KHS Learning Resources Club

🎉🏆 Congratulations to our student from Kaunlaran High School for winning under the theme “Walang Awww sa VAWC”! This achievement is a testament to the dedication, talent, and hard work that our students put into everything they do. More than just a title, this win reflects the courage to raise awareness about an important issue—violence against women and children—and to stand as a voice for change in our community.

Through determination and perseverance, our student has shown that even young people can make a difference. This accomplishment is not only a personal success but also an inspiration to peers, teachers, and everyone in our school community to continue promoting respect, safety, and equality.

We are proud to celebrate this milestone and hope it serves as a reminder that speaking up, taking action, and supporting one another are the first steps toward a society free from violence. Congratulations once again for this well-deserved recognition—you have truly made Kaunlaran High School proud!

"Walang Awww, sa VAWC"
Day 10 Story of inspiration: Attorney Gabriella: Ang Abugadong Hinubog ng Sugat, Luha, at Paninindigan

Dear LR Club,
Ako si Attorney Gabriella Cruz at ito ang kuwento ko paano ako kinilalang tagapagtanggol ng mga kababaihan at mga batang inabuso at pinagmalupitan ng pagkakataon.

Bago siya naging **Attorney Gabriella Cruz**, ang kinikilala ngayon bilang isa sa pinakamatatag na tagapagtanggol ng mga kababaihan at batang biktima ng VAWC, isa lamang siyang batang nakaupo sa likod ng silid-aralan—tahimik, palaging nakayuko, at takot tumingin sa mata ng kahit sino.

Ang unang lamat sa puso niya ay dumating sa mismong tahanang dapat sana’y nagbibigay ng proteksiyon.

Nakita niya kung paano sinisigawan ng ama ang kanyang ina. Gabi-gabi, umiiyak ito, pilit na tinatakpan ang pasa sa braso at ang panginginig ng boses nito tuwing may sasabihin. Bilang bata, ang kaya lang niyang gawin ay umupo sa madilim na sulok at pilit na isara ang tainga.

At doon nagsimula ang apoy sa puso niya.

Isang gabing humahagulgol ang kanyang ina, tiniyak ni Gabriella—*“Hindi ko hahayaang maranasan ito ng iba.”*

Pagdating sa kolehiyo, pinili niyang mag-aral ng batas. Hindi dahil gusto niyang yumaman, kundi dahil gusto niyang magkaroon ng armas laban sa mga katulad ng taong nanakit sa kanilang pamilya.

Ngayong abogado na siya, madalas siyang tanungin:
“Hindi ba mabigat ang mga kasong hinahawakan mo?”

Nguminit i si Gabriella, may lungkot at tapang na sabay:
“Mabigat. Pero mas mabigat ang katahimikang pilit pinapatahimik ang mga biktima.”

Isa sa mga unang kasong hinawakan niya ay ang kay **Mira**, isang 19-anyos na babae na halos hindi makatingin nang diretso dahil sa takot. Ang partner nito ay nananakit, minumura, bina-blackmail, at pinipigilang lumabas ng bahay—isang textbook case ng **psychological and physical abuse**.

Nang una silang mag-usap, nanginginig ang kamay ni Mira.

“Attorney… baka magalit siya pag nagsumbong ako.”

At doon, marahang inilapat ni Gabriella ang kamay sa mesa at nagsalita:

“Mas may karapatan kang matakot kung hindi ka lalaban.”

Hindi iyon pananakot—kundi paalala na ang pagwawalang-kibo ay mas nakamamatay kaysa paghakbang ng kahit konti.

Pinilit ni Gabriella na gwapong buuin ang kaso:
✔ Mga larawan ng pasa
✔ Mga screenshot ng pagbabanta
✔ Barangay blotter
✔ Medical report
✔ Affidavit ng kapitbahay

At nang tumayo si Mira sa korte, ito ang unang pagkakataon na tumingala siya, hindi para umiyak, kundi para lumaban.

Nanalo sila sa kaso.

Pagkatapos, mahigpit siyang niyakap ni Mira:
“Attorney… ngayon lang ako nakahinga.”

At doon tumulo ang luha ni Gabriella—hindi dahil sa awa, kundi dahil nakita niya ang sarili niya sa babaeng iyon.

Ngunit kung may kasong hindi niya nakalimutan, iyon ay ang kay **Elena**, isang walong taong gulang na batang biktima ng panggugulpi ng ama. Hindi ito nagsasalita, hindi umiiyak, hindi tumitingin sa kahit sino.

Sa unang pulong, nagdala si Attorney Gabriella ng lapis at papel.
Maingat niyang inilapit ito kay Elena.
“Kung hindi ka pa handang magsalita, anak, iginuhit mo na lang.”

At gumuhit si Elena ng bahay na puno ng pasa.

Hindi nakapagsalita si Gabriella nang ilang segundo. Pero sa kabila ng sakit, mas tumigas ang kanyang paninindigan. Ginamit niya ang guhit na iyon bilang bahagi ng psychological report. Nagtulungan ang barangay, DSWD, at korte hanggang sa tuluyang makuha ng ina ang kustodiya.

Nang araw na iyon, kumapit si Elena sa palad ni Gabriella.

“Attorney… thank you,” bulong ng bata.

Hindi alam ni Gabriella kung paano niya nagawa na hindi umiyak sa harap nito.

Taon-taon, daan-daang kwento ng luha at pang-aabuso ang dumadaan sa kanyang mesa.
Pero hindi siya bumibitaw.

Dahil bawat kwento ay nagpapaalala:
Ang mga babaeng takot magsalita—
Ang mga batang walang lakas umiyak—
Ang mga pamilyang hindi marinig—

*Dapat silang maging boses.*

Hindi niya iniiwan ang korte nang hindi dala ang katotohanan.
Hindi niya kinakausap ang kliyente nang hindi dala ang pag-unawa.
At hindi niya tinatapos ang kaso nang hindi sigurado na ligtas ang biktima.

Minsan tinanong siya ni Joy, isang g**o na lumapit upang magpasalamat matapos manalo sa kaso laban sa ina:
“Attorney, bakit ka hindi napapagod?”

Nginitian niya ito.
“Napapagod ako. Pero may mas pagod pa sa akin—ang mga babaeng nakikipaglaban sa sarili nilang tahanan.”

Ngayon, kilala siya bilang:
**Atty. Gabriella Cruz – Tagapagtanggol ng Kababaihan at Kabataan;
Boses ng mga Binusalan, Tindig ng mga Bumagsak,
At Sandigan ng mga Nawalan ng Pag-asa.**

Sa bawat kasong hinahawakan niya, ang alaala ng sariling ina ang laging gumagabay sa kanya.
At sa bawat babaeng naliligtas niya, pakiramdam niya ay naililigtas niya rin ang batang Gabriella na minsang walang kayang gawin kundi umiyak.

Sa dulo, hindi lang siya abogado.
Hindi lang siya tagapagtanggol.

Isa siyang buhay na paalala na ang hustisya ay hindi takot harapin, kapag ang puso ay nakalaan sa mga kailangang bigyan ng lakas.

"Walang Awww, sa VAWC"
Day 9 Story of inspiration: Ako ang batang iniwan ngunit binusog ng pagmamahal.

Dear LR Club,
Ako si Joy! Inabandona, pinalaki ng hindi kilala, at ngayon ay isang g**o na!

Hindi ko alam kung saan ako magsisimula—sa araw ba na iniwan ako sa palengke? O sa araw na una kong tinawag si Aling Julie na “La”? O sa araw na tumayo ako sa harap ng klase, ako na ang g**o, at hindi na ang batang minsang naliligaw?

Pero marahil, sisimulan ko sa totoo—
**Sa isang buhay na hindi ko pinili, pero minahal ko pa rin.**

Lumaki akong may isang tanong na palaging sumisiksik sa puso ko: *Bakit ako iniwan?*
Minsan, sa tuwing tahimik na ang gabi at tapos na ang lahat ng gawain ni Lola Julie sa palengke, tinatabihan ko siya at marahang nagtatanong:

“La… masama po ba akong bata dati?”

Lagi niya akong hinahaplos sa buhok.
“Apo, hindi lahat ng iiwan, kasalanan ng iniwan. Minsan, sila mismo ang nabigo sa sarili nilang laban.”

Hindi ko agad naintindihan iyon.
Pero ang yakap niya—iyon ang sagot na kailangan ko.

Hindi madali ang lumaki bilang batang walang tunay na magulang, lalo pa’t dumating ang panahong sumulpot ang Mama ko na parang bagyong hindi handa ang lahat. Nasaktan ako, natakot, at nagtanim ng lungkot na hindi ko maipaliwanag. Nag-iwan iyon ng mga pilat sa isip ko—mga pilat na bumabagabag sa pagkatao ko habang lumalaki.

Pero kahit na may lamat ang puso ko, si Lola Julie ang nagsilbing pandikit.
Hindi perpekto, pero sapat para akong muling mabuo.

Sa eskwela, madalas akong tahimik. Lagi akong may takot na baka mawala ulit ang taong mahal ko. Minsan, iniisip ko: *Kung iniwan ako ng sarili kong ina, baka iwan din ako ng iba.*

Pero bawat uwi ko, naroon siya—nakangiti, mapagod man. At unti-unti, natuto akong maniwala na baka hindi lahat ng tao aalis.

Isang araw, fourth grade ako noon, nilapitan ako ng adviser ko.

“Joy,” sabi niya, “ang tiyaga mo, ang bait mo, at ang tapang mo. Magiging magaling kang g**o balang araw.”

Hindi ko iyon agad pinaniwalaan. Sino ba naman ako?
Batang produkto ng pag-abandona?
Batang halos kinuha pa ng ina na nanakit?

Pero muli, si Lola Julie ang may sagot:
“Apo, minsan hindi ang pinagmulan ang batayan kung sino ka. Ikaw ang pipili kung saan ka tutungo.”

Doon ko unang pinangarap maging g**o.
Hindi dahil matalino ako—kundi dahil may isang taong naniwalang kaya ko.

Hindi mayaman si Lola Julie.
May mga araw na lugi siya sa palengke, kulang ang kita, at kami’y kakain ng tuyo at lugaw. Pero kahit kailan, hindi niya ako pinagbawalang mangarap.

“Mag-aral ka, Joy,” sabi niya lagi.
“Kahit anong hirap, ‘wag mong ipampalit ang pangarap mo.”

Kaya kumayod ako. Scholar. Working student. Nag-volunteer sa library. Nag-tutor sa mga bata sa amin. Lahat ng posibleng paraan ginawa ko para maabot ang pangarap kong maging g**o.

At nang araw na tinawag ang pangalan ko sa graduation, halos lumuhod si Lola sa tuwa.

“Heto, La,” sabi ko habang iniabot ang medalya.
“Ito ang pruweba na hindi mo ako pinabayaan.”

Niyakap niya ako, mahigpit, parang noong araw na inilagay ako sa kaniyang braso sa palengke.

Ngayon, bawat umaga, pumapasok ako sa silid-aralan dala ang higit pa sa lesson plan. Dala ko ang kasaysayan ko. Dala ko ang paglalaban ni Lola Julie. Dala ko ang pagbangon ko mula sa lahat ng sakit at takot.

At sa bawat batang kinakitaan ko ng lungkot sa mata—yung lungkot na ako rin ay minsang may dala—dinudugtungan ko ng pag-asa.

“Anak, okay lang malungkot.”
“Okay lang mapagod.”
“Okay lang lumaban sa simpleng paraan.”
“At pinakamahalaga, hindi mo kasalanan kung nagkulang ang mga dapat magmahal sa’yo.”

Ako si Teacher Joy,
Hindi lang g**o,
Kundi buhay na patunay na:

Ang batang iniwan ay maaaring maging g**ong magtuturo ng pag-asa.
Ang batang sinaktan ay maaaring maging matanda na nagpapagaling sa iba.
At ang batang walang magulang ay maaaring tumayo dahil may isang taong hindi niya kadugo, pero minahal siya ng buong puso—si Lola Julie.

At sa bawat pagdulog ko sa klase, dala ko ang pangakong ito:
Hindi mapag-isa ang batang tulad ko.

"Walang Awww, sa VAWC"
Day 8 Story of inspiration: Iniwan sa akin ang isang sanggol ngunit siya ang ligaya ko.

Dear LR Club,
Ako si ALing Julie, tindera sa palengke ng Agora nang isang gabi ay iniwan sa akin ang isang baby.

Sa bawat sulok ng Agora Market, maingay ang tawanan, sigawan, at pagtawaran. Pero noong araw na iyon, may isang iyak na mas malakas pa sa ingay ng palengke—iyaking humihiwa sa puso. Hawak iyon ng isang babae, hingal na hingal, luhaan, at tila pinupursige ng sariling multo.

“Ate… kayo na po ang bahala sa anak ko,” bulalas ng babae habang iniaabot ang isang sanggol sa harap ni **Aling Julie**, tindera ng gulay. Hindi niya ito kilala. Ni hindi niya alam ang pangalan ng babae. Pero ang tingin nitong puno ng takot at pagmamakaawa ay tumarak sa puso niya.

“H–ho? Bakit sa akin?” nanginginig na tanong ni Aling Julie.

“Wala na po akong mapuntahan… wala na…” Iyon na ang huling salitang binitawan ng babae bago ito mabilis na tumakbo at lamunin ng siksikan sa palengke.

Nanlaki ang mga mata ni Aling Julie. Ang sanggol sa kaniyang bisig ay humihikbi, tila umaasa siyang hindi siya pababayaan. At noong sandaling iyon, nagpasya siya—

Hindi na muling mawawala si Joy.

Lumipas ang mga taon, at si Joy ay lumaking nakakapit sa saya ni Aling Julie. Tinuruan niya itong maglakad, magbilang, magdasal. Inaral ni Aling Julie kung paano maging ina, kahit hindi siya nagkaanak. Hindi man sila magkadugo, ramdam niya—*itinadhana silang magtagpo.*

Pero minsan, ang kapalaran ay sinusubok ng nakaraan.

Isang gabi, matapos ang halos labing-isang taon, kumatok sa pintuan si Joy. Nanginginig. Tahimik. Wala ang dating sigla sa kaniyang mga mata.

“Lola… ayaw ko na… sakit na po ulo ko sa mga sinasabi niya,” garalgal na wika ng bata.

Bigla raw lumitaw ang tunay niyang ina ilang linggo na ang nakalipas. Ngunit imbes na yakap at pagmamahal, puro sigawan, pananakot, at panghihiya ang dinanas ng bata. Pilit siyang kinukumbinsi ng ina na sumama na raw sa kaniya, at kapag tumatanggi, binabato ng masasakit na salita:

“Wala kang kwenta!”
“Akin ka! Hindi ka anak ng iba!”
“Sumama ka o magdusa ka!”

Hanggang sa isang araw, nasaksihan mismo ni Aling Julie ang pagsigaw at pagmumura ng babae sa harap ng bata. Umiiyak si Joy, nanginginig, takot na takot.

Doon naramdaman ni Aling Julie ang matagal na niyang kinikimkim—
hindi na niya dapat payagang masaktan ang batang pinalaki niya.

Kinabukasan, lumapit siya sa **Women’s Desk** ng barangay dala ang luha at tapang na matagal niyang naipon. Ipinakita niya ang pag-iyak ng bata, ang pagbabago ng ugali nito, at ang panggugulong ginagawa ng ina.

Ipinaliwanag sa kaniya ng opisyal na **ang psychological abuse**, lalo na kung nagiging sanhi ng matinding takot, anxiety, o pagkapinsala ng bata, ay maaaring saklaw ng VAWC (Violence Against Women and Their Children). At dahil si Joy ang biktima, may karapatan silang magsampa ng reklamo.

At ginawa iyon ni Aling Julie—nanginginig man ang tuhod, matatag ang puso.
Hindi dahil galit siya sa ina.
Kundi dahil mahal niya si Joy.

Habang umuusad ang kaso, tinuruan si Aling Julie ng mga hakbang upang magkaroon siya ng *legal guardianship*:

1. **Barangay Blotter & Women’s Desk Report**
* Mahalaga ito bilang paunang dokumento ng mga nangyaring pang-aabuso.

2. **Affidavit of Circumstances**
* Isang sinumpaang salaysay tungkol sa kung paanong napunta sa kaniya si Joy at paano niya ito pinalaki mula pagkasanggol.

3. **Psychological Assessment ng Bata**
* Upang patunayan ang epekto ng ginagawa ng ina kay Joy—takot, stress, pagbabago ng ugali o kalusugan.

4. **DSWD Case Study**
* Pagsusuri kung sino ang mas may kakayahang magbigay ng ligtas at maayos na tahanan para kay Joy.

5. **Petition for Legal Guardianship sa Family Court**
* Pormal na paghingi ng karapatang maging kinikilalang legal na tagapag-alaga.

6. **Proof of Care & Support**
* Resibo ng pag-aaral, healthcare, at iba pang dokumento na magpapatunay na si Aling Julie ang tunay na nagtaguyod kay Joy mula pagkabata.

Habang dinaanan niya lahat ng prosesong ito, hinding-hindi bumitaw si Joy sa kaniyang kamay.

Sa bawat pagdinig, bawat dokumento, bawat gabing umiiyak si Joy sa dibdib niya, paulit-ulit na nagdarasal si Aling Julie:

“Panginoon… hindi po ako humihingi ng ginhawa. Pagkakataon lang para mailigtas ko ang batang minahal ko na parang sarili ko.”

At isang araw, dumating ang pinakahihintay nilang sagot:

Pinayagan ng korte na si Aling Julie ang maging legal guardian ni Joy.

Bumuhos ang luha ni Aling Julie—hindi ng pait, kundi ng pag-asa.
Si Joy naman, yumakap nang mahigpit, parang sinasabing:
“Salamat, La. Hindi mo ako iniwan.”

Hindi man sila magkaugnay sa dugo, magkaugnay naman sila sa puso.
At minsan, doon mas matibay ang ugnayan.

Si Joy, ang batang halos inabandona ng mundo.
At si Aling Julie, ang lolang hindi man ina sa papel, nanay naman sa gawa.

At ang kuwento nila ay nagpapatunay:
Ang tunay na pamilya ay kung sino ang hindi ka iniwan noong panahon na kailangan mo sila.

"Walang Awww, sa VAWC"
Day 7 Story of inspiration: Ako si Jodile at ito ang laban ko!

Dear LR Club,
Ako si Jodile, ang anak ni April sa Day 6 at ito ang aking laban.

Lumaki ako sa isang tahanang hindi kumpleto—hindi dahil kulang sa pagmamahal, kundi dahil kulang sa katahimikan. Bata pa lang ako nang maghiwalay sina Mama at Papa. Noon, akala ko simpleng pagbabago lang iyon, parang paglipat ng upuan sa klase. Pero habang lumalaki ako, doon ko naramdaman ang bigat na unti-unting humihigop sa loob ko, na parang may bato sa dibdib na hindi ko maalis.

Araw-araw kong nakikita si Mama na pagod na pagod. Minsan uuwi siya nang sobrang late, may bahid pa ng sabon sa kamay mula sa paglalaba, pero ngingiti pa rin sa amin. Nakikita ko ang panginginig ng mga tuhod niya at ang pagod sa mata, pero hindi niya iyon ipinapakita. Ako naman, pilit kong ginagawang normal ang lahat kahit hindi naman normal. Kahit gusto ko nang umiyak, hindi ko magawa—kasi alam kong pag nakita ko siyang mahina, baka mas lalo siyang masaktan.

Pero nang dumating ang araw na sinabi ni Papa na kukunin niya kami… doon ako tuluyang nabasag.

Natakot ako. Nalito. Parang biglang gumuho ang mundo ko. Mahal ko si Papa, pero si Mama ang kasama ko sa lahat. Siya ang nag-aalaga sa amin, siya ang nagtatanggol sa amin, siya ang sumasalo sa lahat ng bigat kahit halos hindi na niya kaya. At sa isang iglap, parang may puwersang gustong agawin ang buhay na nakasanayan ko.

Doon nagsimula ang hindi ko maipaliwanag na bigat sa ulo ko. Madalas akong hindi makatulog. Tuwing maririnig ko si Mama na umiiyak sa kwarto, umiiyak din ako nang tahimik. Nagkaroon ako ng madalas na pagsakit ng dibdib, parang kinakabahan kahit wala naman. Sa paaralan, madalas akong tulala; hindi ko masabi sa mga kaklase ko, kasi baka hindi nila maintindihan. Hanggang sa isang araw, sinabi sa akin ng adviser ko na baka nakararanas ako ng **anxiety**.

Doon ko napagtanto:
**Kapag may problema ang pamilya, hindi lang magulang ang nasasaktan—pati mga anak, madalas mas tahimik pero mas mabigat ang dinadala.**

Nang nagsimula ang kaso tungkol sa kustodiya, mas lalo akong natakot. Araw-araw ko pinagdadasal na sana hindi kami maagaw kay Mama. Nakikita ko siyang lumalaban, pero kita ko rin ang pagod at takot niya. At sa tuwing naiisip kong baka mapunta kami kay Papa, parang nawawala ang kulay ng mundo ko.

Sa gitna ng lahat, may isang bagay akong hindi binitawan: **ang panalangin**.
Bawat gabi, nagdarasal ako.
“Lord, sana maging okay kami. Sana bigyan N’yo ng lakas si Mama. Sana gabayan N’yo po ako. Sana po, huwag N’yo kaming pabayaan.”

At unti-unting, kahit hindi nawawala ang hirap, parang gumaan ang loob ko. Parang may humahawak sa kamay ko at nagsasabing, *“Anak, hindi ka nag-iisa.”*

Nang nanalo si Mama, hindi lang siya ang nanalo—pati ako.
Nanalo ako laban sa takot.
Nanalo ako laban sa kaba.
Nanalo ako laban sa pakiramdam na mag-isa ako sa laban na hindi ko pinili.

Pero higit sa lahat, natutunan ko na kahit gaano kabigat ang problema, kahit gaano katagal ang dilim, may liwanag na darating kapag hindi ka bumibitaw sa Diyos.

Ako si Jodile, anak ni April—isang batang nakaranas ng sakit, takot, at pagkagulo dahil sa problema ng mga magulang. Ngunit ngayon, natutunan ko na may lakas sa pananampalataya, at may kapayapaan sa pusong marunong magtiwala.

At ito ang aking laban—laban na napagtagumpayan ko, hindi dahil malakas ako, kundi dahil kasama ko ang Diyos at ang pagmamahal ng aking Ina.

"Walang Awww, sa VAWC"
Day 6 Story of Inspiration: Ipaglalaban ko ang aking pag-ibig sa aking mga anak!

Dear LR Club,
Ako si April, isang Ina na kumakayod halos bente kwatro oras makuha ko lang ang aking mga anak.

Hindi ko malilimutan ang gabing iyon—ang gabing unang sinabi sa akin ng dating asawa ko na gusto niyang kunin ang mga bata. Limang taon na kaming hiwalay. Limang taong ako lang ang nagbangon sa kanila tuwing madaling-araw, ako lang ang nag-aalaga kapag may lagnat, ako lang ang dumidiskarte kung saan kukuha ng pambayad sa kuryente at pangbaon sa eskwela. Hindi man perpekto ang buhay namin, pero masaya kaming tatlo. Tahimik. Payapa.

Kaya nang sabihin niyang kukunin niya sila, parang biglang may humigop ng hangin sa dibdib ko. Naramdaman kong muli kong nawalang lahat—ang tahanang pinaghirapan ko, ang katahimikang isinaayos ko, at lalo na ang dalawang munting buhay na naging lakas ko araw-araw.

Simula noon, mas lalo akong nagsumikap. Kung dati ay gabi lang ako naglalabada sa mga kapitbahay matapos ang trabaho sa karinderya, ngayon ay halos wala na akong tulog—umaga sa tindahan, hapon sa paglalako ng kakanin, gabi sa paglalaba. Sabi ng iba, sobra na raw ang pagod ko. Pero para sa akin, may mas mabigat na dahilan kaysa pagod—ang takot na maagaw sa akin ang mga anak ko.

Isang araw, dumating ang sulat. Pormal na siyang humihingi ng kustodiya. Nangalog ang tuhod ko. Hindi ko alam kung saan magsisimula. Pero alam ko, hindi ako puwedeng tumigil. Hindi ngayon, hindi kailanman.

Kaya naglakas-loob akong lumapit sa **Women’s Desk**. Kinabahan ako habang kumakatok sa pintuan, pakiramdam ko’y dindinig nila ang buong tibok ng puso ko. Pero pag-upo ko sa harap ng opisyal, para bang nabunutan ako ng tinik. Pinakinggan nila ako—hindi bilang isang mahina, kundi bilang isang inang lumalaban para sa anak niya.

Ipinakita ko ang lahat: resibo ng mga gastusin, affidavits ng mga kapitbahay na nakakita kung paano ko pinalalaki ang mga bata, litrato naming tatlo sa bawat pagtatapos, pasko, at simpleng hapunan. Inilahad ko na oo, mahirap lang ako. Oo, minsan kulang. Pero hindi ako kailanman sumuko. Hindi ako nagkulang sa pagmamahal at pag-aaruga.

Dumaan ang ilang linggo ng pagbalik-balik sa barangay, counseling, pagsusumite ng papeles. Sa bawat lakad ko, dala ko ang pag-asang balang araw, mauunawaan ng mga anak ko kung bakit ako lumaban nang ganito.

At nang dumating ang araw ng desisyon… hindi ko mapigilang mapaluha. **Nanalo ako.** Hindi dahil mas may pera ako. Hindi dahil mas malakas ako. Nanalo ako dahil nakita nila ang isang inang handang lumaban para sa kapakanan ng mga anak niya, anumang unos, anumang hirap, anumang banta.

Pagkauwi ko, sinalubong ako ng dalawang munting braso na mahigpit na yumakap sa akin.
“Ma, ‘wag ka na umiyak,” sabi ng bunso ko.
Napangiti ako. “Hindi ito luha ng takot, anak. Luha ito ng tagumpay.”

At doon ko naunawaan—ang tunay na pagkapanalo ay hindi lang nasa papel. Nasa araw-araw na pagbangon, sa pagyakap ng mga anak ko, at sa kaalamang kahit gaano kahirap ang buhay, hindi ako kailanman bumitaw.

Ako si April, isang inang itinaya ang lahat—oras, pagod, luha—para manatili sa tabi ng kanyang mga anak. At muli kong patutunayan, araw-araw, na ang isang pusong ina ay hindi kailanman matatalo.

"Walang Awww, sa VAWC"
Day 5 Story of Inspiration: Ako si Dina - Dina-paaapi!

Dear LR Club, Ako si Dina—Dina-nakakatulog, Dina-mapakali, Dina-makakain… hanggang maging si Dina-paaapi.

Sa bawat pagdilat ko tuwing umaga, isang mabigat na tanong ang humahabol sa akin: Paano ako napunta rito? Hindi ko alam kung paano nagsimulang mabura ang sarili ko, kung paano naging abo ang dating lakas ko. Sig**o noong araw na nakita kong unti-unting lumalayo ang asawa kong si Marco—hindi man sa lakad, pero sa tingin, sa salita, sa pakikitungo.

Noon, isa lang akong simpleng maybahay na ang pangarap ay magkaroon ng masayang pamilya. Isang tahanang puno ng tawanan, hindi ng impit na hikbi. Pero nang dumating sa buhay ni Marco ang babaeng iyon, parang may sumusukat ng patalim sa dibdib ko araw-araw. Hindi niya ako sinaktan nang pisikal—hindi kailanman. Pero paano mo ilalarawan ang sakit ng tahimik na pagbasag? Yung tipong ikaw pa ang gumuguho kahit wala namang kamay na humawak sa’yo?

Unti-unti kong napansin ang paglamig niya. Hindi na siya ngumiti at hindi na rin ako hinahalikan sa noo kapag umuuwi. “Pagod lang,” sabi niya. “Huwag kang makulit.”

Pero ang pinakaunahang sampal sa puso ko ay hindi galing sa kamay niya—galing sa mata niya. Yung tipong tumatawid sa katawan ko ang tingin niya, parang wala na akong halaga. Para ba akong hangin na nakakasakal pero hindi nakikita.

At dumating ang araw na narinig kong siya mismo ang nagsabi sa telepono, sa tingin niya hindi ko naririnig:

“Hindi ko siya mahal. Hindi na. Ikaw na ang gusto kong uwi-an.”

Parang binuhusan ako ng yelong kumukurot. Hindi ko alam kung paano ako tumayo. Kung paano ako huminga. Pero huminga ako, kahit mabigat, kahit parang tadtad ng bubog ang dibdib ko.

Hindi ko siya nilabanan noong una. Ang akala ko, kung magpapaka-mahinahon ako, babalik siya. Pero mali ako. Lalo lang siyang lumayo. Lalo niya lang akong tinitingnan na parang hindi ako sapat—hindi sapat na asawa, hindi sapat na babae, hindi sapat na tao.

Nang minsan kong subukan magtanong:

“Marco… mahal mo pa ba ako?”

Pinigilan niya akong umiyak gamit ang malamig na salita:

“Dina, huwag ka ngang drama. Ikaw ang dahilan kung bakit ako nahihirapan.”

Ako daw ang dahilan. Ako. Ako na ilang taon nag-alaga, nagtiis, nagsakripisyo. Ako na nagsindi ng ilaw sa tahanan na siya mismo ang nagdilim.

Araw-araw, para akong lumulubog sa putik. Hindi ako makakain. Hindi ako makatulog. Hindi ako makagalaw. Ang pangalan ko ay Dina—pero pakiramdam ko, hindi na ako si Dina.

Hanggang sa isang hapon, habang hawak ko ang pinggan na dati’y ginagamit naming pamilya, tumulo ang luha ko sa mesa. At doon ako bumulong:

“Hindi ako kalaban. Hindi ako dapat kaawaan. Hindi ako basura.”

At sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon… sinagot ko ang sarili ko:

“Wala siyang karapatan na sirain ako.”

Doon nagsimula ang pagbabalik ko. Hindi mabilis—dahan-dahan, parang paghilom ng sugat na paulit-ulit na nakukuskos.
Pumunta ako sa kaibigan, kinausap ko ang counselor, nagreklamo ako, humingi ng tulong. At doon ko nalaman na ang sakit na naramdaman ko, ang lungkot, ang pagkawasak, ang pagkawala ng sarili ko—hindi iyon simpleng heartbreak. Isa pala iyong psychological violence na hindi ko kailanman inisip na puwedeng ikaso.

Hindi ako mahilig sa gulo. Pero mali yung isipin kong katahimikan ang sagot. Kasi kung tatahimik ako, ako ang hindi maririnig.

At nang araw na pinaharap ko si Marco, hindi na ako si Dina-paaapi.

“Sinira mo ang sarili kong tingin sa akin. Tinuring mo akong walang kwenta. Pero hindi mo na ako masasaktan ulit.”

Pagkasabi ko noon, nakita ko sa mata niya ang gulat—hindi dahil may ginawa siyang mali, kundi dahil hindi na ako ang babaeng palaging sumusunod, palaging takot, palaging tahimik.

Hindi ko sasabing madali ang lahat. Hindi ko sasabing hindi ako umiyak sa bawat hearing. Hindi ko sasabing hindi ako nanginig sa tuwing maririnig ko ang pangalan niya. Pero sa bawat araw, unti-unti kong nakikita ang sarili ko.

At isang gabi, sa unang pagkakataon sa napakahabang panahon, natulog ako nang hindi ako nagising sa sakit. Tumitig ako sa kisame at nasabi:

“Dina—nakakatulog ka na.”

At nang sumapit ang huli naming pagkikita sa husgado, hindi ko siya tiningnan bilang asawa. Hindi bilang minahal ko. Hindi bilang nanakit sa akin.

Tiningnan ko siya bilang isang kabanata. At sarado na ang pahina.

Dear LR Club, ako si Dina.
Dina-nakakatulog.
Dina-nakakain.
Dina-nakakatawa.
Dina-nakakahinga.
Dina—hindi na paaapi.

At kung may isang bagay man kayong makukuha sa kwento ko, sana ito iyon:

Ang babaeng matagal mong itinuring na mahina, siya pala ang magiging pinakamatapang kapag sinimulan niyang mahalin ang sarili niya.

"Walang Awww, sa VAWC"
Day 4 Story of Inspiration: Block, Delete pero Bakit Mas Masakit?

“Ako si Aling Vicky, labandera, magbobote, nangangalakal, umutang at nalubog. Dahil dito, ito ang ginawa ng kaibigan kong matalik na si Linda.”

Ako si Aling Vicky—nanay, tagapag-alaga, tagapagtaguyod, at minsan, inaamin ko… isang sugatang kaluluwa sa mundong hindi palaging mabait. Araw-araw, buhat ko ang maruruming labada ng kapitbahay, ang mga supot ng plastik at bote, ang mga sako ng basura na kalahati ay inaamoy ko muna bago ibenta. Hindi dahil gusto ko, kundi dahil kailangan.

Si Junjun ang anak ko. Siya ang rason kung bakit kahit sugatan ang kamay ko sa kalalaba, kahit umuulan, kahit umaalon ang gutom, ay nagpapatuloy ako. Pero nitong huli, nagkasakit siya—trangkaso na nauwi sa pulmonya. At ang ospital, kahit isang gabi lang, parang hukay sa lalim ng gastusin.

Kaya ako umutang.

Hindi ito bago sa akin. Pero nitong pagkakataon, ang umutangan ko ay ang matalik kong kaibigang si Linda—dating kumare, dating kasabay tumawa, dating sandalan. Kaya hindi ako nagdalawang isip. Umutang ako ng limang libo. Sapat sana para sa gamot, pang-ultrasound, at pamasahe.

“Vicky, ako bahala sa’yo. Walang interes. Kaibigan kita,” sabi niya noon, hawak ang kamay ko, parang tunay na kapatid.

Hindi ko alam… na iyon pala ang araw na unti-unting magigiba ang mundo ko.

Isang linggo matapos akong umutang, habang nagsasaing ako, biglang dumating si Linda. Hinihingal, nakapameywang, at ang boses ay parang nakaumang na kutsilyo.

“Vicky! Yung utang mo! Kailan mo babayaran? Akala mo ba hindi ko kailangan ‘yon?”

Nagulat ako. Hindi dahil naniningil siya, kundi dahil masyado siyang agresibo.

“Linda, pasensiya ka na. Kapag may naipon ako sa labada—”

“Hindi ako charity! Ako pa ang mahihirapan maghintay sa taong palamunin!”

Parang sumabog ang dibdib ko.

Pero ang hindi ko alam—may hawak pala siyang cellphone noong nag-uusap kami.

At kinabukasan, ang buong buhay ko ay nasa social media.

“**Ang babaeng hindi marunong magbayad ng utang!**”
“**Pulubi, makapal ang mukha!**”
“**Kawawang bata, may inang walang dignidad.**”
“**Sige nga, labandera, saan ka bubunot ng pambayad?**”

Hindi ko inasahan na ang post ni Linda ay kakalat, magva-viral, at magiging mitsa ng pagkadurog ko.

May litrato ako habang may dalang sako ng bote. May screenshot ng utang ko. May mga komento ng mga taong hindi ko kilala ngunit parang alam ang buong buhay ko.

Pati personal kong kwarto—kinuhanan niya ng larawan noong minsang naglinis kami ng bahay.

“**Ay putik! Ang dumi pala ng bahay! Lagpas tenga ang kahirapan!**”

Hindi lang kahirapan ang pinagtawanan nila.
Pati ang pagiging ina ko.
Pati ang pangalan ni Junjun.

Hindi na ako lumalabas. Hindi na ako makalakad sa palengke dahil may napapatingin na nakatawa. Hindi ko na rin mabuksan ang cellphone ko. Bawat tunog ng notipikasyon ay parang sampal.

Isang gabi, habang nakaupo ako sa sulok ng barong-barong namin, narinig ko ang mahina at nanginginig na boses ni Junjun.

“Nay… dahil ba sa akin kaya sila galit sa’yo?”

At doon—doon tuluyang gumuho ang pader ng lakas ko.

Umiyak ako. Hindi iyak na marahan. Iyak na parang nilalason ang dibdib. Iyak na sinisikil ang baga.

Mula noon, lumala ang takot ko. Hindi ako makalapit sa tao. Hindi ako makatulog dahil naiimagine ko ang mga komentong “pathetic”, “abuser”, “scammer”—mga salitang hindi ko naman deserve.

At ang depression… dahan-dahan akong tinangay ng dilim.

Hanggang isang araw, may kumatok sa pinto.

Si Aling Cora, kapitbahay naming tahimik lang palagi. Hindi ko inaasahan na siya ang unang lalapit.

“Vicky… nakita ko ang mga post. Alam kong hindi ka gano’n. Hindi ako naniniwala.”

Hinawakan niya ang kamay ko. Pagkatapos niya, ang asawa niyang si Mang Totoy, nag-abot ng gulay. Sumunod ang isang estudyante na nagpapa-laba sa akin dati, nag-abot ng bayad kahit hindi naman siya nagpapa-laba.

Ang hindi ko alam—nakarating na pala sa maraming tao ang ginawa ni Linda. At isang grupo ng kababaihang kapitbahay namin ang gumawa ng sariling post upang ilantad ang totoo.

**“Hindi masamang umutang ang taong nangangailangan. Masama ang gawing libangan ang pagpapahiya.”**

Nag-trend. Ngunit ngayon, hindi ako ang pinagtatawanan.
Si Linda ang hinarap ng komunidad, hindi upang ipahiya, kundi upang sabihan na sobra na ang ginawa niya.

Hindi ko hiniling iyon. Hindi ko kinampihan ang pag-atake sa kanya. Nanatili akong tahimik, pero nakaramdam ako ng liwanag.

Isang hapon, habang naglalaba ako, lumapit si Linda. Namamaga ang mata, nanginginig ang labi.

“Vicky… patawarin mo ako. Nahirapan ako sa pera, nagalit ako, hindi ko rin in-expect na kakalat nang ganun. Sinira ko ang pagkatao mo… hindi ko na mababawi.”

Tahimik ako. Masakit pa rin. Pero hindi ko kayang magtanim ng galit. Hindi iyon ang itinuro ko kay Junjun.

“Tumatanda tayo, Linda,” sabi ko. “Pero hindi lahat ng tumatanda—tumatalino. Sana… mas maging mabuti ka.”

At doon ko naramdaman kung paano gumaan ang dibdib ko. Hindi dahil nakalimutan ko ang sakit, kundi dahil pinili kong hindi manatili sa dilim.

Mula noon, pinili kong magpatuloy. Binigyan ako ng mga kapitbahay ng bagong pagkakakitaan—pagluluto, labahan, at pag-aalaga ng bata. Unti-unti, nakabayad ako sa utang.

Hindi ko kinailangan ng social media para bumangon.
Hindi ko kinailangan ng post para marinig ang boses ko.
Ginawa ko ito sa pamamagitan ng kabutihan, pasensiya, at paninindigan.

At iyon ang hindi kayang tapakan ng kahit anong pangungutya.

Ngayon, nakakatayo na ako nang hindi nanginginig. Nakakapaglakad nang hindi lumilingon. Nakakatingin sa salamin nang walang hiya o takot.

Natutunan ko ito:

**“Ang taong mababa ang loob ay hindi mahina. Siya ang mas matapang dahil kaya niyang bumangon nang hindi naninira ng iba.”**

At tuwing nakikita ko si Junjun na nakangiti, alam ko—

Sa laban ng kahihiyan, pangungutya, at kabutihan…
**ang kabutihan pa rin ang nagwawagi.**

- Aling Vicky