Pryzmat

Do niedawna sądziliśmy, że agresja jest nabyta, pojawia się najczęściej w okolicy 11.-14. roku życia. Czyli zakładaliśmy, że wskutek splotu różnych okoliczności życiowych oraz własnego temperamentalnego wyposażenia człowiek w pewnym momencie swojego życia „staje się” agresywny. Od pewnego czasu, analizując wyniki badań i obserwacji procesu rozwojowego człowieka, klinicyści skłaniają się ku przyjęciu nieco innej perspektywy. W swojej logice jest ona odwrotna od poprzedniej – zakłada, że człowiek nie tyle w procesie rozwoju uczy się agresji, ile raczej jest w stanie się jej oduczyć lub nie. Jeśli obserwujemy uważnie małe (roczne, dwuletnie) dzieci, zauważamy, że dysponują one wachlarzem zachowań agresywnych – szarpią, gryzą, rzucają, popychają i tak dalej. Dotyczy to większości dzieci w tym wieku. Zachowania te są na tym etapie rozwoju bardzo skuteczne i adaptacyjne – po pierwsze zwiększają szanse na biologiczne przetrwanie, po drugie świetnie pełnią swoją funkcję komunikacyjną (jeśli słabo werbalizujemy, stanowcze robienie różnych rzeczy wydaje się strategią ze wszystkich miar słuszną.

Anna Król-Kuczkowska „Wstyd, mentalizacja i agresja” w „Agresja - perspektywa psychoterapeutów”
Fot. Allen Taylor on Unsplash

Tak, jak rozpoznajemy „niemowlę” w dziecku, tak samo możemy rozpoznać „dziecko” w dorosłym, obserwując wczesne uczucia rywalizacji, wykluczenia, zawiści i lęku związanego z „niewiedzą” czy poczuciem bycia „małym”. Jest to szczególnie adekwatne w sytuacji, gdy rodzice, przychodząc do poradni, często przede wszystkim „czują, że ponieśli porażkę”. Zdarza się, że to uczucie wzmacnia w nich perspektywa własnych rodziców (to, jak rodzice widzieli ich jako dzieci).

Co się dzieje z tym dzieckiem? - red. L. Emanuel i E. Bradley (Oficyna Wydawnicza Fundament)
fot. Polina Kuzovkova on Unsplash