Life4delta

Szanowni Państwo,
Miłośnicy Przyrody.

Podobnie jak i Wy widzieliśmy film opublikowany przez kanał na YouTube „Wolne Rzeki”, dotyczący naszych działań w kompleksie łęgowym w dolinie Nidy. Rozumiemy emocje, jakie on wywołał – widok koparki w lesie czy uszkodzonej tamy bobrowej budzi niepokój u każdego przyrodnika (u nas również!). Jednocześnie film pokazuje tylko fragment rzeczywistości, bez szerszego kontekstu przyrodniczego, hydrologicznego i prawnego. Zawarte w nim tezy nie zostały zweryfikowane a autor połączył różne projekty oraz etapy działań w jedną narrację co prowadzi do mylnych wniosków. Dlatego chcemy odnieść się do wszystkich postawionych zarzutów – jasno, spokojnie i punkt po punkcie.

🔴 PUNKT nr 1: „Osuszacie las, kopiąc rowy melioracyjne”.

Nie kopiemy nowych rowów. Czyścimy rowy istniejące tu od dziesięcioleci, prowadzone po dawnych śladach właśnie po to, aby ograniczyć ingerencję w las.
Las, o którym mowa, to łęg jesionowo-olszowy – bardzo rzadki i cenny typ lasu.
Aby przetrwać, potrzebuje wody w ruchu, a nie długotrwałego zalania. W ostatnich latach stare rowy zarosły, system przestał działać, a woda zaczęła stagnować na powierzchni. Skutkowało to stopniową degradacją łęgu, brakiem odnowień oraz jego przekształcaniem się w inny typ lasu – tzw. ols.
Co istotne, ten kompleks leśny nie funkcjonuje w oderwaniu od otoczenia. Jest częścią większego, powiązanego systemu przyrodniczego, obejmującego m.in. sąsiadujące z nim stawy rybne, a dalej rzekę Nidę, które odgrywają kluczową rolę w ochronie płazów, w tym kumaka nizinnego, oraz licznej awifauny. Pomijanie tej zależności i ocenianie prac wyłącznie w skali jednego fragmentu lasu, bez uwzględnienia całego ekosystemu, prowadziło do błędnych ocen rzeczywistego wpływu działań na siedliska przyrodnicze.

Warto podkreślić, że łęg jesionowo-olszowy jest siedliskiem objętym szczególną ochroną na mocy unijnej dyrektywy siedliskowej. To jeden z najszybciej zanikających typów lasów w skali całej Europy, dlatego naszym obowiązkiem jest podejmowanie działań, które realnie zwiększają jego szanse na zachowanie.
Zatem naszym celem nie jest osuszanie, lecz:
• umożliwienie przemieszczania się wody w glebie zamiast jej długotrwałej stagnacji,
• obniżanie poziomu wody wtedy, gdy jest jej zbyt dużo lub zalega zbyt długo i zaczyna negatywnie wpływać na stan siedliska przyrodniczego,
• zatrzymywanie wody z użyciem zastawek w okresach jej niedoboru bo bez tej regulacji las byłby znacznie bardziej narażony na przesuszenie.
To przywracanie naturalnego „krwiobiegu” lasu, a nie drenaż!

🔴 PUNKT nr 2: „Zastawki nie działają, a zimą celowo wypuszczacie wodę”.

Zastawki działają, co zostało zaprezentowane podczas wizji lokalnej z 17 grudnia 2025 r. podczas której oprócz nas udział wzięli przedstawiciele instytucji centralnych, RDOŚ w Kielcach, Nadleśnictwa Pińczów, organizacji pozarządowych i środowisk naukowych. Woda była skutecznie piętrzona.
Zastawki nie są „wyłączane” – zmienia się jedynie sposób ich pracy, dostosowany do pory roku. Dzięki temu możliwe jest uruchomienie naturalnego ruchu wody po terenie i w profilu glebowym.

🔴 PUNKT nr 3: „To betonowanie przyrody i inżynierska niekompetencja”.

Zastawki wykonano z prefabrykatów betonowych, ponieważ projekty LIFE wymagają trwałości infrastruktury przez minimum 30 lat. Drewno nie spełniłoby tych wymogów – uległoby rozkładowi po kilku–kilkunastu latach.
Prefabrykaty:
• zostały dowiezione gotowe,
• skróciły czas prac w terenie,
• zmniejszyły presję na środowisko, zamiast ją zwiększać,
• będą służyć dziesięciolecia bez konieczności ponownej ingerencji w siedlisko w przyszłości,
• są uzupełnieniem sieci rowów funkcjonujących tu od ponad 80 lat.

Projekt nie powstał „na oko”. Jest realizowany na podstawie modelowania hydrologicznego, danych z sieci piezometrów, ponadto jest poddany wieloletniemu monitoringowi,
obserwacjom przyrodniczym i badaniom naukowym.

Co istotne, las ten jest wyłączony z użytkowania i nie przewiduje się tu prowadzenia gospodarki leśnej. Będzie on pełnił funkcję lasu referencyjnego, w którym prowadzone będą badania nad procesami uruchomionymi i kształtowanymi przez prace projektowe oraz prowadzić monitoring. Ponadto, do długofalowego nadzoru i analizy efektów zobowiązaliśmy się wprost w ramach projektu LIFE. Nie ma więc ryzyka, że system zostanie pozostawiony bez kontroli czy „zapomniany” po zakończeniu inwestycji.
Warto wspomnieć, że żaden z organów nadzoru oraz wydających decyzje nigdy nie zakwestionował zasadności ani poprawności tych działań.

🔴 PUNKT nr 4: „W czasie suszy system zawiedzie i przyspieszy wysychanie lasu”.

Zastawki nie mają działać jak zapory na rzece. Ich rola polega na wpływie na poziom wód gruntowych, także poza samym rowem. Efekty nie zawsze są widoczne „gołym okiem”, ale są mierzalne. Już dziś w strefie oddziaływania infrastruktury obserwujemy:
• liczne siewki drzew związanych z łęgami,
• poprawę warunków odnowienia lasu łęgowego w przeciwieństwie do obszaru, gdzie od dziesięcioleci nie przeprowadzano żadnych prac.

🔴 PUNKT nr 5: „Tniecie drzewa bez litości”.

W ramach działania projektu LIFE wycinanie drzew zostało ograniczone do absolutnego minimum, wyłącznie tam, gdzie było to niezbędne do przeprowadzenia prac. Z kolei w obecnie realizowanym projekcie FEŚ, rowy są prowadzone w starych śladach m.in. właśnie po to, by unikać niepotrzebnej wycinki. Warto podkreślić, że liczba drzew ujętych w dokumentacji dotyczy całego kompleksu leśnego, a nie jednego fragmentu oraz obejmuje także drzewa już powalone. Istotne jest także to, że wycięte drzewa nie będą usuwane z lasu, zostaną pozostawione aby wzbogacić jego strukturę, stanowić siedlisko dla wielu gatunków roślin, grzybów i zwierząt a także innych organizmów oraz wspierać naturalne procesy zachodzące w ekosystemie leśnym.

🔴 FAKT! (i przeprosiny): "Zniszczone tamy bobrowe".

To najpoważniejszy zarzut – i tutaj nie uciekamy od odpowiedzialności.
• Naruszenie tam bobrowych było zdarzeniem niedopuszczalnym.
• Dokonał go operator koparki firmy zewnętrznej, wbrew zapisom umowy i protokołu przekazania placu budowy, nie czekając na decyzję organu w tej sprawie.
• Wykonawca przyznał się do winy, sprawa trafiła na policję, a sprawca dobrowolnie poddał się karze.
• Co najważniejsze! Żaden bóbr nie ucierpiał w trakcie powyższych prac! Co więcej, już kilka dni po zdarzeniu zauważyliśmy powstawanie nowych tam.

Zdajemy sobie sprawę, że to błąd, który nie powinien się wydarzyć. ZA TĘ SYTUACJĘ PRZEPRASZAMY!

🔴 PUNKT nr 6: „To marnowanie publicznych pieniędzy i greenwashing”.

Autor filmu nie zweryfikował informacji i połączył różne projekty i etapy działań w jedną narrację wprowadzając widzów w błąd. Warto tu więc wyjaśnić fakty.
Projekt LIFE4Delta a dokładnie LIFE17 NAT/PL/000018 pn. Renaturyzacja śródlądowej delty rzeki Nidy (2019 – III kw. 2025) obejmował wiele działań na łącznej powierzchni ok. 500 ha takich jak:
• przywrócenie przepływu w wyschniętych ciekach, które wcześniej nawadniały rozlewiska Nidy, odtworzenie starorzeczy i eutroficznych zbiorników (łącznie ponad 19 kilometrów!),
• zwiększenie retencji na obszarze tzw. śródlądowej delty rzeki Nidy o ok. 1 mln m³ wody;
• działania na łąkach ekstensywnie użytkowanych (koszenie, wypas zwierząt gospodarskich);
• ochronę i reintrodukcję rzadkich gatunków zwierząt – małży słodkowodnych, żółwia błotnego, kumaka nizinnego, traszki grzebieniastej i wielu innych.
• łącznie: 13! różnorodnych działań ochrony czynnej oraz szeroko zakrojony program edukacji dzieci i młodzieży kształtujący i promujący postawy proekologiczne.

Prace obecnie prowadzone w północnej części kompleksu leśnego „Młodzawy” realizowane są już w ramach odrębnego projektu, współfinansowanego z Funduszy Europejskich dla Świętokrzyskiego 2021–2027 w ramach zadania „Przywrócenie właściwych stosunków wodnych charakterystycznych dla łęgów jesionowo-olszowych oraz siedlisk nieleśnych związanych z wodą”, częściowo wykorzystując i modyfikując rozwiązania wypracowane w ramach projektu LIFE.

Jest to szczególnie ważne, ponieważ efektem tych działań jest podtrzymywanie właściwego stanu siedliska przyrodniczego łęgów, w tym zachowania siedliska dla jesionu. Gatunek ten jest obecnie w całej Europie silnie zagrożony przez chorobę wywoływaną przez pucharka jesionowego (Hymenoscyphus fraxineus) czyli grzyba powodującego jego masowe zamieranie. Utrzymanie właściwych stosunków wodnych zwiększa odporność drzew i daje realną szansę na ich zachowanie. W związku z tym jest to inwestycja w trwałość ekosystemu, a nie „przepalanie pieniędzy”, w szczególności, że efekty są już widoczne!

Uwaga terminologiczna:
Określenie „śródlądowa delta” jest używane w literaturze naukowej i nie stanowi „dziwacznego marketingu” wymyślonego przez autorów projektu.

🔴 Podsumowanie.

Działamy w oparciu o dane terenowe, monitoring, wiedzę naukową, wieloletnie doświadczenie.
Nie działamy „na chłopski rozum” ani pod publiczkę. Sprzeciwiamy się dezinformacji i hejtowi, ale jednocześnie:
• jesteśmy otwarci na dialog,
• w czasie rozmowy zaprosiliśmy autora filmu do spotkania i przedstawienia oddziaływania na przyrodę naszych działań.

Wierzymy, że ochrona przyrody wymaga współpracy, faktów i wzajemnego szacunku, a nie sensacyjnych skrótów obliczonych na wyświetlenia i zasięgi.

W dniach 24–26 czerwca Ośrodek Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach był gospodarzem ogólnopolskich warsztatów poświęconych renaturyzacji rzek. Głównymi organizatorami wydarzenia byli: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - IMGW PIB oraz Wody Polskie a my – jako Zespół Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych – współorganizowaliśmy spotkanie w ramach działań transferu wiedzy i replikacji działań projektu LIFE4DELTA.

Nie bez powodu to właśnie tutaj odbyło się to spotkanie – renaturyzacja śródlądowej delty Nidy to jedno z nielicznych kompleksowych działań tego typu w Polsce. Dzięki projektowi LIFE4DELTA_PL przywracamy naturalne funkcje doliny rzecznej: poprawiamy retencję, odbudowujemy siedliska i wspieramy bioróżnorodność.

Wizyta terenowa, wykłady, wymiana doświadczeń i rozmowy o wdrażaniu Nature Restoration Law stworzyły przestrzeń do wspólnego szukania skutecznych rozwiązań na rzecz środowiska wodnego.

Dziękujemy wszystkim za obecność i inspirujące dyskusje!

https://imgw.pl/wymiana-doswiadczen-kluczem-do-wzmacniania-dzialan-renaturyzacyjnych-jednostek-realizujacych-cele-ii-apgw/

30 maja w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach świętowaliśmy „DZIEŃ BOCIANA BIAŁEGO”!

To był dzień pełen radości, zabawy i przyrodniczych odkryć! Podczas festynu odbył się finał konkursu plastycznego „Bocian biały naszym sąsiadem”, a na uczestników czekało mnóstwo atrakcji i ciekawych zajęć.

Dziękujemy wszystkim instytucjom, które wzbogaciły wydarzenie swoimi stoiskami i warsztatami:
🌲 Świętokrzyski Park Narodowy
🌳 Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Pińczów
🎣 Polski Związek Wędkarski – Okręg w Kielcach
👮 Komenda Powiatowa Policji w Pińczowie
🚒 Ochotnicza Straż Pożarna w Kijach
👩‍🍳 Koło Gospodyń Wiejskich w Umianowicach
📚 Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Pińczowie
🧪 Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Busku-Zdroju
💼 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówka Terenowa w Pińczowie

Dziękujemy wszystkim za wspólne świętowanie i niezapomniane chwile! 😊