Joanna Mucha

Prawie cała moja Kropka nad i 👋🏼👋🏼👋🏼

Pamięć jako zadanie. O drugim numerze „Akcentu” (2/2026)

Najnowszy numer „Akcentu” można czytać jako wielogłosową opowieść o pamięci. Nie o historii rozumianej jako uporządkowany zbiór faktów, lecz o pamięci jako nieustannym wysiłku mierzenia się z tym, co niewygodne, wyparte i niedomknięte.

To jedna z największych zalet tego numeru. Autorzy nie próbują zamknąć przeszłości w jednoznacznych ocenach ani wystawić jej ostatecznego rachunku. Interesuje ich raczej to, jak dawne doświadczenia nadal działają w kulturze, języku i zbiorowej wyobraźni.

Szczególnie interesujący jest tekst Bogusława Bakuły „Współczesny dramat węgierski”, pokazujący Węgry jako laboratorium środkowoeuropejskiej pamięci. Powracają tu pytania o antysemityzm, Zagładę, komunizm czy traumę 1956 roku. Literatura i teatr stają się przestrzenią oporu wobec uproszczonych narracji historycznych.

Mocnym punktem numeru jest również rozbudowany blok poświęcony historii i kulturze żydowskiej. Teksty o żydowskim Lublinie, chasydach, Wekslerze-Waszkinelu czy żydowskim półświatku przypominają, że historia Żydów nie jest historią „obok” historii Polski. Jest jej integralną częścią.

Na uwagę zasługuje także poezja. Wśród wielu interesujących głosów szczególnie zapadły mi w pamięć wiersze Hałyny Kruk, jednej z najważniejszych współczesnych poetek ukraińskich, której twórczość od lat pokazuje, jak doświadczenie historii przenika najbardziej osobisty wymiar ludzkiego życia.

Numer otwierają teksty Adolfa Bocheńskiego „O decentralizację kulturalną” i Kazimierza M. Ujazdowskiego „Racja stanu a skarb różnorodności”. W pewnym sensie wyznaczają one ramę dla całości: pytanie o to, jak budować wspólnotę bez ujednolicania pamięci i bez redukowania kultury do jednej obowiązującej opowieści.

Drugiego tegorocznego „Akcentu” nie czyta się jak zbioru tekstów o przeszłości. To raczej numer o tym, czy jesteśmy jeszcze zdolni prowadzić uczciwy dialog z własną historią. Jego największą siłą jest intelektualna powściągliwość — rzadka dziś umiejętność stawiania trudnych pytań bez udawania, że istnieją na nie proste odpowiedzi.

Miałam zaszczyt razem z Marcin Wroński być „pierwszymi czytelnikami” za co dziękuję Bogusławowi Wróblewskiemu.