The Lecture

อนปส อจ.สันติกโร หมวดจิตสู่ธรรม ครั้งที่ 5 มิย 2566 (1/3)
#จิต #ขันธ์ห้า #ขั้นที่13 #หมวดจิต #หมวดธรรม

ครั้งนี้อาจารย์ทบทวนหมวดจิตบางแง่มุม และคาบเกี่ยวไปหมวดธรรม โดยเสนอ 3 ประเด็น ดังนี้

[1] จิต : ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

[จิต:ผู้รู้]
- คำว่า “ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน” ทั่วไปมักนึกถึงพระพุทธเจ้า แต่วันนี้คำว่า “ผู้รู้” อยากให้นึกถึง “จิต”
- สายวัดป่าที่บริกรรม “พุทโธ-พุทโธ” ก็จะนึก “พุทโธ ผู้รู้ หายใจเข้า - พุทโธ ผู้รู้ หายใจออก”
- สิ่งที่อาจารย์อยากให้พวกเราสนใจก็คือ “ผู้รู้คือจิต”

[จิต:ผู้ปฏิบัติ]
- หลายคนยังคิดว่าผู้ปฏิบัติคือ เรา, กู
- ตามที่ได้แลกเปลี่ยนครั้งที่แล้วเรื่องจิตประภัสสร เราไม่ต้องยกตัวเรา, ตัวกู เป็นผู้ปฏิบัติ, “จิตเป็นผู้ปฏิบัติ”.

[จิต:ผู้เข้าถึง]
- การปฏิบัติหมวดจิตทั้ง 4 ขั้น เป็นการทำความเข้าใจและเข้าถึงจิตเป็นผู้รู้
- “เข้าถึงจิตเป็นผู้รู้” ใครเข้าถึง? ระวังนะ ไม่ใช่เราเข้าถึง “จิตผู้รู้เข้าถึงความเป็นผู้รู้” ซึ่งมีอยู่ทุกลมหายใจเข้า-ออก.
- โดยสามัญสำนึกซึ่งประกอบด้วยอวิชชาจะเดาเอาว่า เรากำลังทำนี่ กำลังทำโน่น คือสำคัญมั่นหมายว่ามีตัวเรา แต่เมื่อศึกษาเรื่องจิตประภัสสร มีสติต่อเนื่อง บางเวลาจะรู้ว่ามีแต่จิตปฏิบัติ ไม่ต้องมีเรา มีแต่จิตกำลังรู้ กำลังตื่น กำลังเบิกบานในปัจจุบันที่กำลังไหลเลื่อน

สรุป
- อาจารย์อยากให้พวกเราตระหนักสนใจในแง่ “จิตเป็นผู้รู้, ผู้ตื่น, ผู้เบิกบาน”
- การที่จิตเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ในปัจจุบัน จะไม่เปิดประตูให้กิเลสเข้ามา.
- การนึกถึงเรา เรานี้เราโน้น เอาเราเป็นตัวตั้งเป็นการเปิดประตูเชื้อเชิญให้กิเลสเข้ามา.

(อ่านต่อพรุ่งนี้)

—-
ปล.ยังเหลืออีก 2 ประเด็น คือ
[2] หมวดจิต : ศึกษา “สัญญา” และ “สังขาร”
[3] หมวดธรรม : ขันธ์ห้า และอนปสขั้นที่ 13
The Lecture จะทยอยลงให้อ่านและทบทวนในวันถัดๆไป นะคะ

จิตตั้งมั่น (สมาทหํ) - อานาปานสติ ขั้นที่ 11
โดย อจ.สันติกโร
Highlight
ทุกสิ่งทุกอย่างขึ้นอยู่กับจิต ทุกอย่างเป็นเรื่องเกี่ยวกับจิต เป็นเรื่องของจิต หรือจะเรียกว่าเป็นเรื่องในจิต แล้วอานาปานสติ มีขั้นที่ 9-10-11 เพื่อศึกษาจิต
บรรยาย
[หมวดจิต-ขั้นที่ 11 จิตตั้งมั่น]

มาถึงขั้นที่ 11 จะเป็นเรื่อง สมาทหํ จิตฺตํ จิตการรวบรวม การรวมตัวของจิต ภาษาไทยที่ผมคุ้นเคยจะแปลว่า จิตตั้งมั่น, อันนั้นโดยการเข้าใจศัพท์บาลีว่าแปลว่าตั้งมั่น แต่เดี๋ยวนี้นักภาษาจะมองในแง่ว่า สมาทหํ อยู่ที่การรวมตัวเป็นเดียว แทนที่จะฟุ้งซ่าน เที่ยวนี้ เที่ยวโน้น จิตรวมตัว แต่พอรวมตัวมันก็จะตั้งอยู่อย่างมั่นคง ตั้งมั่นจะเกิดจากการรวมตัวซึ่งเป็นรากศัพท์ของคำว่า สมาทหํ หรือ สมาธิ
ใครทำ? ไม่ต้องเป็นตัวกู สมาทหํ จิตเอง จิตที่กำลังปฏิบัติ ไม่ต้องไปคิดว่าเป็นของใคร. จิตนี้ที่มีสติอยู่ หรือจะเรียกว่าตัวสติก็คือจิต มันก็พอพูดได้ ภาษาตรงนี้มันกำกวม แต่ผู้ปฏิบัติคือจิตที่รู้สึกตัวอยู่ รวมกำลัง รวมความสนใจ รวมตัว กับสิ่งต่างๆ เช่น ลมหายใจยาว
อันนี้จะเป็นแนวทางอาจารย์พุทธทาส ที่ท่านจะอธิบายในบางแห่ง ถ้าจะเอาแบบสมบูรณ์ :-

ในขั้นที่ 11 จิตที่รู้เรื่องลมหายใจยาวทั้งเข้า-ทั้งออก รู้จักมาแล้ว คุ้นเคยพอสมควร เลย สมาทหํ โดยอาศัยลมหายใจยาว และจิตก็รู้จัก "สมาทหํ คือรวมตัวกับลมหายใจยาว หรือกับลมหายใจสั้น",

หรือรู้สึกตัวทั่วพร้อมกับกายทั้งปวง จิตก็รู้สึกตัวกับกายทั้งปวง หายใจเข้า-หายใจออก และ "จิต สมาทหํ กับการเคลื่อนไหวของลมหายใจที่เคลื่อนไหวทั่วไปในร่างกาย" พลังชี่ ลมปราณ รู้สึกทั่วไปในร่างกาย จนมี สมาทหํ ,

หรือลมหายใจพร้อมด้วยร่างกายสงบระงับ "จิต สมาทหํ กับการสงบระงับ" แต่ละขั้นจะ สมาทหํ ที่สงบละเอียดกว่าขั้นก่อน ผู้ปฏิบัติก็คือจิต ก็ทบทวนและก็ศึกษาสมาทหํ ละเอียดลง มั่นคงลง ประณีตลง,

แล้ว "สมาทหํ กับปีติ" ชาวบ้านทั่วไปจะรู้จักปีติหยาบหน่อย ที่เกิด-ดับของอร่อย แต่จิตที่ปฏิบัติในทางสมาธิ เช่น อานาปานสติ จะรู้จักปีติที่เกิดจากวิเวก และปีติที่เกิดจากสมาธิ จะเป็นปีติที่เป็นส่วนหนึ่งของฌาน บางครั้งจะตื่น-ตึงแค่ไหนจิตก็เสพปีติที่ประณีต ที่ละเอียด เพราะได้รู้จักการครอบครองของกิเลส ของนิวรณ์ ของอกุศล จิตที่ไม่ถูกครอบครองโดยนิวรณ์โดยกิเลส ก็ปีติในตัว ตรงนี้จะเป็นสมาธิที่อาศัยปีติ

หรือปีตินั้นเบาลง เย็นลง เลย "สมาทหํ กับสุข" สุขที่เกิดจากวิเวก วิเวกจากนิวรณ์และกิเลส หรือสุขที่เกิดจากสมาธิ นี่ขั้นที่ 11 อาศัยสิ่งที่ได้คุ้นเคย ที่ได้ศึกษาในครั้งก่อนๆ อันนี้จะเป็นแนวอานาปานสติที่สมบูรณ์ คุ้นเคยกับเวทนาที่ประณีตแล้ว สมาทหํ

หรือแม้แต่ขั้นที่ 9 จิตที่รู้สึกตัวว่าจิตกำลังเป็นอยู่อย่างไร จิตรู้สึกตัวว่าอย่างนี้ สมาธิตรงนั้นรวมตัว ตั้งมั่นตรงนั้น หรือโดยปราโมทย์ก็ได้
อันนี้ผมขอทบทวนตามแนวที่อาจารย์พุทธทาสเคยแนะนำ จะเป็นแนวสำหรับผู้ที่จริงจังเอาจริงเอาจังกับอานาปานสติ ไม่ต้องดัดแปลงให้มันง่ายๆ ท่านจะเอาแบบสมบูรณ์ พวกเราจะเอาสมบูรณ์แค่ไหนก็แล้วแต่ความสามารถ แล้วแต่ความสนใจและเวลา
โอเค วันนี้ผมขอบรรยายเท่านี้. ให้ทบทวนว่า ทุกสิ่งทุกอย่างขึ้นอยู่กับจิต ทุกอย่างเป็นเรื่องเกี่ยวกับจิต เป็นเรื่องของจิต หรือจะเรียกว่าเป็นเรื่องในจิต แล้วอานาปานสติ มีขั้นที่ 9-10-11 เพื่อศึกษาจิต ก็ฝากไว้ให้พิจารณาทบทวนเอาเอง ตริตรองเอาเอง
และต่อไปเราจะลงปฏิบัติดู
(อาจารย์สันติกโรนำภาวนา)
--
#อานาปานสติกับอาจารย์สันติกโร
#หมวดจิตสู่ธรรม(ทำ) #ครั้งที่3
#จิตตั้งมั่น #อานาปานสติขั้นที่11
#อาจารย์สันติกโร
แสดงเมื่อ 6 เมษายน 2566

รูปแบบของอาหารบางทีไม่ใช่สาระสำคัญ สาระสำคัญคือศาสตร์แห่งการทำให้อิ่ม ด้วยการทำให้มันสุก และให้มันมีคุณค่าพอที่จะให้ร่างกายเติบโต

ถ้าเราจับแก่นอันนี้ไว้ เมื่อไปพบอาหารในประเทศไหนก็ตาม เราจะเข้าใจว่ารากเหง้ามันใกล้กัน เขาจะต้องทำให้มันสุก เขาจะต้องดูว่ามันมีสารอาหารพอ และมันก็กินได้ ถ้ามันมีสามอย่างนี้ มันเป็นอาหารที่ทำให้เรารอดตายได้

ถ้าเราอยากจะรอดตายทางธรรม เวลาไปพบเจอความต่างของศาสตร์ต่างๆ ที่พาเราฝึกจิตใจ เราต้องหาให้เจอว่าแก่นของมันคืออะไร สิ่งที่อาตมาพบ สุดท้ายแล้วแก่นของการฝึกฝนภาวนา ในหลากหลายสายธรรม ไม่ว่าอุบายจะเป็นอะไร มักย้อนมาสู่เรื่องสองเรื่อง ที่ไม่ทิ้งกัน

(1) ฝึกยังไงให้จิตใจสงบ หายจากความว้าวุ่น มีความมั่นคงมากขึ้น พุทธศาสนาบ้านเราเรียกการทำอันนี้ว่าสมถะ ทำให้ความว้าวุ่นมันสงบลง ไม่ได้สงบจนนิ่งนะ แต่สงบพอที่จะใช้งานมันทำสิ่งต่อไป (2) คือการเฝ้าดูสิ่งต่างๆ ตามที่มันเป็นจริง อันนี้ภาษาพระแถวบ้านเราเรียกว่า วิปัสสนา

ไม่ว่าอุบายทำให้มันสงบจะเกิดจากอะไร อุบายเถรวาทอาจจะมีบอกว่า 40 วิธีทำสมถะภาวนา แต่จริงๆ แล้วไม่จำเป็นต้องมีแค่ 40 มีมากกว่านั้นได้ และหลายสายธรรมก็พัฒนามิติอื่นๆ ที่ไม่ได้ขัดแย้งกับการทำให้มันสงบ

และเมื่อสงบแล้ว การอนุญาตให้ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นอย่างที่มันเป็น เฝ้าดูทุกอย่างตามเป็นจริง จะเป็นมิติที่ทำให้เราเกิดความเข้าใจที่ลึกซึ้งขึ้นว่า ความจริงเป็นอย่างไร อันนี้คือการทำวิปัสสนา

ถ้าเราจับสองมิตินี้ อย่าว่าแต่พุทธศาสนาเลย ศาสตร์อื่นๆ ที่ไม่ใช่พุทธศาสนา เราก็จะเริ่มเห็นว่า มีหลายอย่างลงเรื่องเดียวกัน...

---

บางช่วงจากปรารภธรรม กิจกรรมตักบาตรเดือนเกิด เมย66 ครั้งนี้ได้รับความเมตตาจาก พระเอกวีร์ มหาญาโณ แบ่งปันประสบการณ์การเข้าร่วมโครงการแลกเปลี่ยนพระภิกษุนานาชาติ บาลี-สันสกฤต ซึ่งท่านเป็นหนึ่งในพระไทยที่ได้ไปศึกษาและใช้เวลา 15 วัน ในวัดพุทธศาสนา สายวัชรยานแบบทิเบต ที่อินเดียตอนใต้

ฟังเต็มๆ ได้ที่ https://fb.watch/jKJFmwA-XI/

#ตักบาตรเดือนเกิด #เมย66
#พระเอกวีร์มหาญาโณ
#สวนโมกข์กรุงเทพ