Dana

VỀ "DANA"

Dana - tên một loài cây được người Chăm xưa đặt tên cho làng mình sinh sống, tiếng Việt gọi là thôn Chất Thường, hay xóm Cà-na.

Cho đến nay, không ai nhớ Palei Dana được hình thành từ khi nào. Tuy nhiên, nhiều văn bản Chăm cổ có nhắc đến tên Baoh Dana như: truyền thuyết 'Nai Mah Ghang' viết, "palei Baoh Dana hu danaok Po Sah" (làng Chất Thường có đền Po Sah); Bài thánh ca Po Girai Bhaok ông Kadhar tụng trong nghi lễ cũng nhắc tới "padei tak ni tel Baoh Dana" (dừng chân nơi đây, làng Chất Thường); Tác phẩm Ariya Po Pareng (Quan Pháp), Étienne Aymonier cùng trí thức Chăm thời điểm đó (cuối thế kỷ 19) với hành trình đi từ Panduranga ra đến Hải Phòng để tìm hiểu về kiến trúc đền tháp Champa, trong tác phẩm cũng nhắc tên một nhân vật ở palei Dana "Ja Theng Ong baoh Dana ruak kaok luic jalan" (Ja Theng Ong, làng Chất Thường bệnh đau suốt dọc đường).

Có thể nói, Palei Dana là một làng Chăm cổ thuộc khu vực Panduranga xưa, nơi gắn liền với con đập Nha Trinh (Banak Pasa - Bara Caklaing) huyền thoại, theo sự tích con đập được xây dựng vào thời Po Klaong Girai (thế kỷ 13-14). Được người Chăm gọi là "gah praong" (vùng lớn), có cánh đồng rộng lớn với đất đai màu mỡ, cho nên Dana được xem như một ngôi làng trù phú và giàu có từ xưa. Chính vùng đất được thiên nhiên ưu đãi, palei Dana có nhiều dòng tộc lớn, hội tụ những người con ưu tú làm quan trong triều đình Huế và dân biểu thời Pháp như: ông Trượng Chỉ, ông Huyện Quảng Đại Minh (sinh ra tại Phước Đồng, lấy vợ palei Dana).

Ngoài ra, palei Dana là cái nôi nuôi dưỡng nhiều nhân vật trí thức Chăm được cộng đồng biết đến và kính mến như: Ông Dương Tấn Thời, Quận trưởng Dương Tấn Sở, thầy Thành Phú Bá hiệu trưởng trường Po Klong, ông Quảng Văn Đại nhà nghiên cứu văn hoá Chăm và PGS. TS Po Dharma,...

Một địa danh gắn liền với các giai thoại lịch sử - Panduranga, palei Dana còn lưu lại những ngôi nhà Chăm cổ và ngôi nhà kết hợp kiến trúc Chăm - Pháp hơn trăm năm tuổi rất độc đáo.

Trong tương lai, Palei Dana có thể là điểm du lịch cho nhiều du khách đến tham quan, tìm hiểu về lịch sử cũng như văn hoá Chăm.

Dana!